ACTH Testi Nedir, Neden Yapılır ? & ACTH Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri

ACTH yani Adrenokortikotropik Hormon testi genellikle cushing sendromu ve adrenal bez hastalıklarının tanı ve takibinde istenir.

ACTH, hipofiz bezinin ön lobundan salgılanarak, böbreküstü bezinin faaliyetini düzenleyen hormondur.

ACTH’nın salgılanması, hipotalamus tarafından üretilerek salgılanan kortikotropin releasing hormon kontrolünde gerçekleşir. Böbreküstü bezinden salgılanan glukokortikoidler ise hem hipotalamustan CRH salınımını baskılayarak, hem de doğrudan doğruya hipofizde ACTH sentezini yavaşlatarak negatif feed-back etki meydana getirir.

Cushing sendromu, genellikle şişmanlık, yüzde yuvarlaklaşma, ciltte incelme ve zedelenmeye eğilim, özellikle karında çatlaklara bağlı mor renkli çizgiler oluşumu, kas güçsüzlüğü, akne oluşumu ve vücutta kıllanma artışı gibi bulgulara neden olan, böbreküstü bezlerinden fazla kortizol salgılanması sonucunda ortaya çıkan bir klinik tablodur.

Çoğu zaman bu bulguların beraberinde, kan basıncında yükselme, kan potasyum konsantrasyonunda düşme, kan şekerinde yükselme ve hatta diabetes mellitus hastalığı da görülebilir.

Eğer hastalığın sebebi hipofiz bezinde ACTH üretimi yapan bir tümör ise, bu durumda tablo Cushing hastalığı olarak adlandırılır.

ACTH yüksekliğinin hipofiz adenomu veya karsinomu dışında, bronşial karsinoid ve küçük hücreli akciğer kanseri gibi ektopik bir kaynağı da olabilir.

Cushing sendromunun diğer nedenleri, kortizol üreten surrenal tümörleri, başta akciğerler olmak üzere vücudun hipofiz dışındaki kısımlarında bulunan ACTH üreten tümörler ve tedavi amacıyla yüksek dozda steroid hormon kullanımıdır.

Kan kortizol düzeyi yüksek bulunan bir hastada, ACTH konsantrasyonunun düşük oluşu, olayın sebebinin kortizol üreten adenom, karsinom, primer adrenal mikronodüler hiperplazi veya eksojen kortikosteroid kullanımı olabileceğini düşündürür.

Addison hastalığı, Cushing sendromunun aksine böbreküstü bezinde hormon üretim faaliyetinin azalması sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır.

Kaslarda güçsüzlük, aşırı derecede yorgunluk, kilo kaybı, güneşe maruz kalmayan bölgelerde bile cilt renginin koyulaşması ve iştahsızlık Addison hastalığında en sık rastlanan belirti ve bulgulardır.

Bu hastalarda genellikle kan basıncında düşme eğilimi, kan şekeri ve sodyum konsantrasyonu düşüklüğü, serum potasyum ve kalsiyum konsantrasyonu yüksekliği görülür.

Kan kortizol düzeyi düşük bir hastada, ACTH konsantrasyonunun yüksekliği, primer adrenal yetmezliği gösterir.

Buna karşılık ACTH’nın yüksek olmaması hastalığın sebebinin hipofizer veya hipotalamik kökenli olabileceğini düşündürür.

Değerlendirme:

Kortizol konsantrasyonu düşük bir hastada, ACTH konsantrasyonunun yüksek bulunması primer adrenal yetersizlik olasılığını destekler.

Kortizol düşüklüğüne ACTH yüksekliği eşlik etmiyorsa, hipofizer veya hipotalamik yetersizlik olasılıklarının düşünülmesi gerekir.

Serum kortizol yüksekliği, ACTH düşüklüğü ile birlikte bulunuyorsa, kortizol üreten adenom, karsinom, primer adrenal mikronodüler hiperplazi veya eksojen kortikosteroid kullanımı olasılıkları düşünülür.

ACTH baskılanmamış, yani normal sınırlar içinde veya yüksek bulunursa, ACTH üreten hipofiz adenomu olasılığı düşünülmeli veya ektopik ACTH üretimi yapan bir odak araştırılmalıdır.

Bronşial karsinoidler ve küçük hücreli akciğer kanseri, ektopik ACTH kaynağı olarak en sık akla gelen olasılıklardır.

ACTH yüksekliği durumunda kaynağın belirlenmesi amacıyla, deksamethazon supresyon ve kortikotropin releasing hormon uyarı testlerinin uygulanması, petrozal sinüsten kan örneği alınması ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanılması gerekebilir.

Numune:

EDTA’lı plazma (mor kapaklı tüp).

Numunenin nakli soğuk ortamda yapılmalıdır.

Numunenin alınma zamanı önemlidir. Kandaki ACTH seviyesi sabah 06.00-08.00 arasında maksimum, akşam 21.00-22.00 arasında ise minimum seviyededir.

Kan seviyesi gebelik, menstruel siklus ve stresten etkilenir.

Takipli hastalarda numunenin her zaman günün aynı saatinde (tercihen sabah) ve aynı koşullarda alınmasına dikkat edilmesi gerekir.

Kan ACTH seviyesinde yükselmeye neden olan ilaçlar:

Amfetaminler, insülin, levo-dopa, metoklopropamid, RU 486.

Stresin de ACTH salınımını artırabileceği dikkate alınmalıdır.

Kan ACTH seviyesini düşüren ilaçlar:

Deksamethazon ve kortizole benzeyen diğer ilaçlar (prednizolon, prednizon, hidrokortizon, metilprednizolon), megestrol asetat.

Referans aralığı:

7 – 64 pg/mL. (Referans aralık sabah numunesi için geçerlidir.)

 

Bunları da Merak Edebilirsiniz;

“6.Hastalık Nedir ?”

“Kalp Krizi (Miyokard İnfarktüsü) Nedir ?”

“Bruselloz Nedir, Peynirle Geçer mi ?”

“Diyabet Belirtileri ve Tedavisi”

“Ceviz Saç Dökülmesinde Faydalı mı ?”

“Sivilce Nasıl Geçer ?”

“Mantar Zehirlenmesi Neden Öldürür ?”

“Fındık Kalbi Korur mu ?”

“Selülit Nedir, Nasıl Geçer ?”

“CA 125 Testi Ne İçin İstenir ?”

“Pankreas Kanseri Nedir ?”

“Kistik Fibrozis ve Ter Testi Nedir ?”

“Karaciğer Yağlanması Neden Olur ?”

“Meme Kanseri Belirtileri Nelerdir ?”

“Akciğer Kanserinde Yaşam Süresi Ne kadardır ?”

“Evde Uyuşturucu Testi Nasıl Yapılır ?”

“Sürekli Yorgunluk Neden Olur ?”

“ALT testi Ne İşe Yarar ?”

“Hacamatın Faydaları ve Zararları Nelerdir ?

 

Yorum Yaz - Soru Sor