Amilaz Testi Nedir, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri

Amilaz testi genellikle pankreas dokusu ve tükürük bezleri ile ilişkili her türlü zedelenme olasılığının değerlendirilmesi amacıyla ihtiyaç duyulur.

Akut ve kronik pankreatitler ve kabakulak başta olmak üzere parotis bezi iltihapları, amilaz aktivitesi takibini gerektiren başlıca durumları oluşturur.

Amilaz,  amiloz gibi düz zincirli poliglukanların, amilopektin ve glikojen gibi dallı poliglukanların hidrolizini sağlar. Serumda bulunan amilaz molekül ağırlığı düşük olduğu için idrara geçer.

Amilaz sağlıklı kişilerin idrarında da bulunan tek plazma enzimidir.

En yüksek amilaz aktivitesinin parotis bezi ve pankreasta bulunmasına rağmen, daha düşük seviyede olmakla birlikte, testislerde, overlerde, fallop tüplerinde, bağırsaklarda, akciğerlerde, iskelet kasında ve yağ dokusunda da amilaz enzimi bulunur.

Hidrolaz enzimi olup karbohidrat sindiriminde rol oynamasına rağmen, serum aktivitesinin yemek öncesi ve sonrası değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmaz.

Sağlıklı kişilerin serumunda ölçülen amilaz aktivitesinin % 60 kadarı tükürük bezi kaynaklıdır.

Değerlendirme:

Klinik uygulamada en fazla akut pankreatit ve tükürük bezi iltihabı olasılıklarının araştırılması sırasında kullanılır.

Akut pankreatitin yoğun alkol kullananlarda daha sık görülmesine karşın, serum amilaz aktivitesi, alkolle ilişkili olmayan pankreatitlerde daha yüksek bulunur.

Hiperparatiroidizmde hiperkalsemiye bağlı pankreatit gelişebilir. Hipertrigliseridemi de önemli akut pankreatit nedenleri arasında sayılır.

Ancak lipemik serumda serum amilaz aktivitesinin gerçek değerden daha düşük okunmasına neden olan inhibitörler bulunabilir.

Özellikle relaps yapan kronik pankreatit vakalarında da bazen serum amilaz aktivitesi normal bulunabilir. Bu durum, normal pankreas dokusunun tekrarlayan iltihabi olaylara bağlı olarak tahrip olması ile ilişkilidir.

Amilaz böbreklerden atılan bir enzim olduğundan, kronik renal yetmezliği olan hastalarda serum amilaz aktivitesi normalin iki katına kadar yükselebilir. İdrarla atılan amilaz miktarı ise normal veya normalin altında bulunabilir.

Makroamilazemi olasılığının değerlendirilmesi sırasında olduğu gibi, renal yetmezliği olduğu bilinen kişilerde akut pankreatit olasılığı araştırılırken yalnızca serum amilaz aktivitesi ölçümüne dayanılmamalıdır.

Aynı zamanda serum kreatinin, idrar amilaz ve idrar kreatinin konsantrasyonları ölçülerek Amilaz/kreatinin klirens oranı (ACCR) hesaplanabilir.

Pankreas dışı nedenlere bağlı serum amilaz aktivitesi yüksekliğine neden olan durumlar:

Kabakulak gibi tükürük bezlerinde iltihaba neden olan durumlar, perfore peptik ülser, bağırsak tıkanıklığı veya infarktı, beraberinde pankreatit olmasa bile safra yolu tıkanıklıkları, aort anevrizması, peritonit, akut apandisit, serebral travma, yanıklar, travmatik şok, postoperatif dönem, diabetik ketoasidoz, özofagus, akciğer ve over gibi organların maligniteleri, pankreas dışı serum amilaz aktivitesi yüksekliklerinin başlıca sebeplerini teşkil eder.

Ektopik amilaz üretimi yapan metastatik tümörlerde normalin 25-50 katına varan yüksekliklere rastlanabildiği bildirilmektedir.

Normal gebeliklerde, serum amilaz aktivitesi orta seviyede yükselebilir.

Tübo-ovarien apselerde ve oddi sfinkterinde kasılmaya neden olan narkotik analjeziklerin kullanımı sonrasında da serum amilaz aktivitesi yüksek bulunabilir.

Makroamilazemi:

Amilazın serumda immunoglobulin gibi yüksek molekül ağırlığına sahip moleküllerle kompleks oluşturması sonucunda oluşan tablodur. Çoğu zaman, S tipi amilazın IgG veya IgA antikorları ile kompleks oluşturması neticesinde ortaya çıkar.

Bu kompleksler glomerüllerden filtre olamadığından serumdaki amilaz aktivitesi yüksek bulunur.

Makroamilazemili hastalarda, hiçbir klinik bulgu mevcut olmadığı halde, serum amilaz aktivitesi, referans aralığın üst sınırını 2-8 kata varan oranda aşabilir.

Buna karşılık idrar amilaz aktivitesi normal veya düşük bulunur.

Makroamilazemi olasılığının değerlendirilmesi amacıyla amilaz/kreatinin klirens oranı hesaplanabilir.

Makroamilazemide serum amilaz konsantrasyonunun yüksek olmasına karşın, amilaz/kreatinin klirens oranı düşük bulunur.

Aynı anda lipaz aktivitesinin normal sınırlar içinde bulunması da pankreas dokusunda herhangi bir zedelenme olmadığını ve aktivite artışının makroamilazemi’den kaynaklanabileceğini düşündürür.

Makroamilazeminin genel popülasyonda % 1 civarında görüldüğü, sistemik lupus eritematozus hastalarında ise makroamilazemi sıklığının daha yüksek olduğu bildirilmektedir.

Kardiyopulmoner bypass, diabetik ketoasidoz, multiple miyeloma, yanıklar, aminoglikozid toksitesi ve renal yetmezlikler, amilaz/kreatinin klirens oranının yüksek bulunduğu diğer durumları oluşturur.

Klinik uygulamada bu hesaplamaya daha çok, herhangi bir klinik bulgusu olmayan, ancak serum amilaz aktivitesi yüksek bulunan kişilerde makroamilazemi olasılığının değerlendirilmesi sırasında ihtiyaç duyulur. Makroamilazemide bu oran düşük bulunur.

Numune:

Serum.

Referans aralığı:

28-100 U/L

Yeni doğan döneminde serum amilaz aktivitesi çok düşüktür. Pankreas kaynaklı amilaz aktivitesi 2-3 yaşından sonra yetişkinlerdeki seviyeye yaklaşır.

 

 

Amilaz Testi Nedir, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri” için bir yorum

%d blogcu bunu beğendi: