Bayılma Nedir, Nedenleri, Bayılmada Ne Yapılır ve İlk Yardım

Bayılma (Senkop), hemen her insanın hayatında bir kez yaşayabileceği, çoğunlukla zararsız ve geçici durumlarla gelişen ama biraz korkutucu bir belirtidir.

Bu önemli konuyu ve gelişmesi durumunda yapılacak ilk yardım uygulamalarını “Acil Tıp Hekimi Dr.Selçuk KADIOĞLU” anlatıyor.

Bayılma, bilincin ani bir şekilde kaybedilmesidir, genellikle geçicidir ve beyin’e oksijen eksikliğinden kaynaklanır. Beyin’deki oksijen yoksunluğunun, kalp durması ve hipotansiyon yani düşük kan basıncı dahil birçok olası nedeni vardır.

Her bayılma vakası nedeni bilinene kadar tıbbi bir acil olarak tedavi edilmelidir.

Atmosfer basıncında oksijen seviyeleri % 16’nın altına inerse, çoğu insan hipoksi’den ötürü bayılır. Oksijen seviyeleri % 11’in altına düşerse, kişi boğulma ile ölebilir.

Hipoksiye bağlı bu senkop, hastalıklı akciğerlerden, kan dolaşımı sorunlarından veya karbon monoksit zehirlenmesinden de kaynaklanabilir.

Bazı insanlar kan gördüğünde, kan verirken veya bir enjeksiyon sonrası da bayılabilmektedirler. Bu tür bayılmalar genellikle birazdan açıklayacağım vazovagal kaynaklıdır.

Pre-Senkop nedir ?

Senkop öncesi ya da bayılmaya yakın, kişinin baş dönmesi, bulanık görme, kas güçsüzlüğü gibi bilinç kaybı sırasında olan olayları hatırlayabileceği zamandır ve düşüp başını vurmadan önceki düşüşü hatırlayabilir.

Senkop’ta ise birey baş dönmesi ve görme kaybını hatırlayabilir, ancak düşüşünü hatırlayamaz.

Senkop belirtileri nelerdir ?

Bayılma işaretleri kişinin etrafındaki insanlar için oldukça açıktır – hasta kendinden geçer, aniden bilincini kaybeder ve yere düşer.

Bayılma döneminden önce ise kişide aşağıdaki belirtiler görülebilir:

Bacaklarda ağırlık hissi
Bulanık görme
Mental bulanıklık
Sıcak basması
Baş dönmesi
Mide bulantısı
Terleme
Kusma
Esneme.

Senkop nedenleri nelerdir ?

Bayılma aslında hayatta kalmamıza yardımcı olmak için beyin tarafından kullanılan bir mekanizmadır. Beyin kan ve oksijen seviyeleri kayda değer bir şekilde düşerse, vücudun hayati olmayan tüm bölümlerini derhal kapatır, böylece kaynaklar öncelikle hayati organlara odaklanabilir.

Beyin düşük oksijen seviyeleri tespit ettiğinde seviyeleri tekrar yükseltmek için daha hızlı nefes almamız için uyarı gönderir ve böylece hiperventilasyon denen olayla hızlı nefes alıp veririz.

Beyne daha fazla oksijen gelmesi  için kalp hızı yani nabız da arttırılır. Kalp atış hızındaki bu yükselme, beynin kanla dolmasına yardımcı olurken, vücudun diğer daha önemsiz bölgelerinde hipotansiyon‘a yani kan basıncında düşmeye neden olur.

Hipotansiyon ile birlikte hiperventilasyon, kısa süreli bilinç kaybı, kas zayıflaması ve bayılma ile sonuçlanabilir.

Kaç tür bayılma vardır ?

Beyindeki kan/oksijen arzının kaybolmasının nedenlerine göre farklı bayılma türleri vardır:

Nörokardiyojenik senkop

Vazovagal senkop olarak da bilinir. Bir şeyin otonom sinir sistemini kısa süreli bozması durumunda  meydana gelir.

Otonom sinir sistemi, kalp hızı, sindirim, solunum hızı, salivasyon, terleme, gözbebeği çapı, idrara çıkma ve cinsel uyarılmayı etkileyen sistemdir. Eylemlerinin çoğu istem dışıdır, buna karşılık nefes alma gibi bazıları bilinçli zihinle birlikte de çalışır.

Hastada, hipotansiyon ve yavaş bir kalp atışı yani nabız olur.

Olası tetikleyiciler şunları içerir:

Aniden kan gibi tatsız veya şok edici bir şey görme
Birdenbire korkunç bir tecrübeye maruz kalma (örneğin aniden bir ayıyla yüz yüz gelme)
Ani duygusal şoklar (örneğin sevilen birinin ölümünü duyma)
Utanç verici bir durum ya da olay
Uzun süreler boyunca ayakta durma (örneğin protokoldeki nöbetçi askerler)
Uzun süre sıcak ve havasız bir yerde olmak.

Duruma bağlı senkop

Bu da aynı zamanda bir tür nörokardiyojenik senkop’tur, ancak  duygusal, zihinsel veya soyut olmaktan ziyade fiziksel nedenlerden kaynaklanır.

Muhtemel tetikleyicilere örnekler:

Aşırı öksürme
Defekasyon (dışkılama)
Ağır kaldırma ve diğer bazı zorlu fiziksel aktiviteler
Hapşırma
İdrar yapma.

Ortostatik hipotansiyon

Burada kişi oturmuş veya yatar pozisyondan hızla ayağa kalkarsa bayılma olur.

Yerçekimi, kanları bacaklara çekerek başka yerlerde daha düşük kan basıncına neden olur. Sinir sistemimiz, kalp atışını arttırarak ve kan damarlarını daraltarak kan basıncını dengelemeye çalışır.

Bununla birlikte, bazen aşağıda saydığım herhangi bir şey, bu dengeleme sürecini zayıflatarak beynin kan/oksijen akışını bozar ve bayılmaya neden olur.

Ortostatik hipotansiyon’a neler neden olabilir ?

Şiddetli Dehidratasyon

Vücut sıvı seviyeleri düşerse tansiyon da düşer. Bu durum uzun süre devam ederse, sinir sistemi kan basıncını dengeleyemez ve bayılma riski artar.

Tedavi edilmeyen Diyabet

Hasta çok daha sık idrara çıkar ve dehidrate kalır. Kan şekeri seviyeleri yükselirse, bazı sinirlerde, özellikle kan basıncını düzenleyen sinirlerde hasar meydana gelebilir.

Bazı ilaçlar

Bazı diüretik, beta blokerler ve antihipertansif ilaçlar bazı hastalarda ortostatik hipotansiyona neden olabilir.

Alkol

Çok fazla alkol tüketimi de bazı insanlarda bayılmaya yol açar.

Bazı nörolojik koşullar

Parkinson hastalığı gibi bazı hastalıklar da ortostatik hipotansiyona neden olabilir.

Karotid Sinüs Sendromu

Beyine kan sağlayan ana arterler olan karotid arterdeki basınç algılayıcılarındaki basınçtan kaynaklanan geçici bilinç kaybı durumudur.

Bazı hastalarda aşırı duyarlı karotis sinüsü olabilir, kişi, başını bir tarafa çevirdiğinde, sıkı yaka veya kravat taktığında veya traş olurken karotis sinüs üzerinde bastığında ortaya çıkabilir.

Bu durum, 50 yaş üzeri erkeklerde daha sık görülür.

Kardiyak senkop

Altta yatan aritmi, hipertansiyon, kalp krizi, kalp kapaklarında stenoz gibi kalp problemleri beyine kan/oksijen tedariğinde düşüşe neden olur.

Ne zaman doktora gidilmeli ?

Aşağıdaki hallerde hemen bir doktora gidilmelidir.

Göğüs ağrısı, aritmi (düzensiz kalp atışı) veya çarpıntı) varsa
Bayılma bir yaralanma ile sonuçlanırsa
Bayılma öncesinde dışkı tutamama olmuşsa
Bayılma öncesinde idrar kaçırma olmuşsa
Kalp hastalığı hikayesi varsa
Gebelik varsa
Sürekli bayılma atakları olmuşsa
Diyabet varsa
Birkaç dakikadan fazla baygın kalınmışsa.

Doktorlar bayılma vakalarında ne yaparlar ?

Fizik muayene

Hastada tam bir fiziki muayene yaparlar ve olası altta yatan kalp rahatsızlıklarını belirlemek için hastanın kalbini dinlerler.

Senkop testleri nelerdir, teşhisi nasıl yapılır ?

Basit bir bayılma atağını inme yani felç gibi daha ciddi bir şeyden ayırmak kolay değildir. Hastanın yüzünde uyuşukluk, kas çekilmesi, zayıflık, bir kolda uyuşukluk ya da kesik kesik konuşma varsa, acil tıbbi yardım çağırın.

EKG (elektrokardiyogram) 

Kalbin elektriksel aktivitesini kontrol etmek için EKG çekilebilir.

EKG ile ilgili ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Karotis sinüsü masaj testi

Doktor karotid sinüs masajı yaparak bunun baş dönmesi veya bayılmayı tetikleyip tetiklemediğini belirleyebilir.

Kan testleri

Bunlar anemi, hipoglisemi, diyabet veya enfeksiyon olup olmadığını kontrol etmek için yapılabilir.

Tilt testi (Eğik Masa Testi)

Tilt testi bayılmanın bir nedeni olan vazovagal bayılmayı ortaya çıkartmak için yapılır.

Bu test özel bir masa üzerinde emniyet kemeri ve ayak bağı kullanılarak yapılır. Bir kola damar yolu açılır ve bir adet kan basıncı manşonu diğer kola takılır ve kalp hızını kontrol etmek için göğse elektrodlar yerleştirilerek devamlı EKG izlemi yapılır.

Masa dik düzlemde 60 derecelik açıyla kaldırılıp yaklaşık 45 dakika boyunca hasta izlenir, her 5 dakika da bir tansiyon ve nabıza bakılır.

Sağlıklı bir hastanın refleksleri kalp atış hızının ve kan basıncının masa dik konuma getirildiğinde değişmesine neden olur. Refleksler yetersizse, bayılma nedenini açıklayabilir.

Vazovagal bayılmaların tanısında faydalı bir testtir ama hazırlık ve dinlenme aşamaları da göz önünde bulundurulduğunda 1 saatten daha uzun sürer ve zahmetlidir.

Holter monitör testi

Hasta tüm kalp atışlarını kaydeden bir taşınabilir cihaz takar. Giysi altına giyilir ve kalbin elektriksel faaliyeti hakkında bilgi verir, birey normal faaliyetlerine bir veya iki gün boyunca devam eder.

Belirli bazı belirtiler hissedilirse basılan bir düğme vardır, o zaman doktor o an hangi kalp ritminin mevcut olduğunu görebilir.

Bu testlerden hiçbiri sonuç vermezse, doktor muhtemelen hastanın nörokardiyojenik senkop’u olduğu sonucuna varır ve genellikle daha fazla araştırılmaz.

Baygınlık hissedersek ne yapmalıyız ?

Ayağa kalkmayın. Oturacağınız veya yatacağınız bir yer bulun.
Oturursanız başınızı dizlerinizin arasına koyun.
İyi hissedip kalkacaksanız, bunu yavaş yavaş yapın.

Bayılan birine yapılacak ilk yardım nasıldır ?

Hastayı sırt üstü, yukarı bakacak şekilde yere yatırın.

Kemer, bağ, yaka ve kısıtlayıcı giysileri gevşetmeye çalışın.

Birey nefes alıyorsa, beyine kan akışını arttırmak için bacaklarını kalp seviyesinin yaklaşık 30 cm üstüne gelecek şekilde kaldırın.

Herhangi bir tıkanıklık veya kusmayı kontrol için hastanın hava yolunu kontrol edin.

Bir dakikadan fazla baygın kalırsa acil tıbbi yardım çağırın.

Solunum, öksürme ve kan dolaşımı kontrolü yapın. Bunlar yoksa hemen CPR’ye başlayın (kardiyopulmoner resüsitasyon). Yardım geldiğinde veya hasta kendi nefes almaya başlayıncaya kadar CPR’yi uygulamaya devam edin.

Senkop tedavisi nasıl yapılır ?

Eğer bayılma altta yatan bir sağlık durumundan kaynaklanıyorsa, bunun tedavi edilmesi gerekir.

Nörokardiyojenik senkoplarda çoğunlukla başka tedavi gerekmez.

Eğer enjeksiyonlar veya kan görmekten veya vermekten sonra bayılma hikayesi varsa önceden doktora veya hemşireye söylenmelidir. Böylelikle herhangi bir tıbbi girişime başlamadan önce güvenli bir yerde işlem yapılabilir.

Beta blokerler

Bu ilaç öncelikle yüksek tansiyon tedavisinde kullanılır. Bununla birlikte, nörokardiyojenik senkop’u yaşam kalitesini bozan hastalara yardımcı olabilir. Bir doktor tarafından yazılmadıysa kendi başınıza alıp asla kullanmayın.

Beta blokörlerin yan etkileri, yorgunluk, soğuk ekstremiteler, yavaş kalp atış hızı, mide bulantısı ve diyare olabilir.

Kişi yaralandıysa ve düştükten sonra kanarsa kanamayı kontrol etmek için doğrudan baskı uygulanır ve kanamanın şiddetine göre ilkyardım yapılır veya 112 çağrılır.

 

Yorum Yaz - Soru Sor