Çinko Eksikliğinde (Düşüklüğü) Neler Olur, Belirtileri Nelerdir ? – Çinko Testi

Çinko (Zn) testi özellikle çinko eksikliğini değerlendirmek için istenir.

Çinko eser elementtir (vücutta az miktarda bulunur ve gereklidir).

Vücutta demir’den sonra en fazla bulunan eser elementtir ve başlıca eritrositler, prostat, semen, karaciğer, böbrek, hipokampus, retina, kemik ve kas dokusunda bulunur.

Alyuvarlar’daki (eritrositler) çinko miktarı, plazmadan yaklaşık 10 kat daha fazladır.

Vücutta çok önemli görevleri vardır.

300 civarında enzim (karbonik anhidraz, alkalen fosfataz, laktat dehidrogenaz, süperoksid dizmutaz, DNApolimeraz, RNA polimeraz, karboksipeptidaz, alkol dehidrogenaz …) ve bir çok hormonun üretiminde (testosteron gibi) rol alır.

  • Vücudumuzun meşhur enzimlerinden ALP yani alkalen fosfataz, nükleotidler, proteinler ve alkaloidler gibi çeşitli maddelerden fosfat gruplarını koparan hidrolaz tipinde bir enzimdir. Bazik pH’da yani alkali ortamda daha etkili olduğundan bu isim verilmiştir.

Çinko bu enzimin çalışması için geçerlidir ve eksikliğinde ALP seviyeleri düşük bulunur.

Başlıca görevleri :

RNA, DNA ve protein sentezi, porfirin metabolizmasının düzenlenmesi, insülinin aktivasyonu, Vitamin A’nın hücrelere taşınması ve kullanımı, yaraların iyileşmesi, hücrelerin bölünerek çoğalabilmesi (IGF-1 sentezini ve etkisini artırır), koku ve tad alma (özellikle tuzlu tadın farkına varabilme), sperm yapımı, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, davranış ve öğrenme performansının artışı, anne karnındaki ve doğmuş bebek ve çocukların büyüme ve gelişimi, kanda yağların taşınması olarak sayılabilir.

Çinko eksikliği : Çinko eksikliği, Türkiye ve Dünya’ da en sık gözlenen mineral eksikliklerinden biridir.

Ülkemizde tarım yapılan topraklardaki çinko miktarı yüksek değildir. Çinkolu kapların ve çinko su borularının da artık kullanımdan kalkmış olması çinko eksikliğine katkıda bulunmaktadır.

Günde ortlama alınması gereken çinko miktarı yetişkinlerde 10-15 mg, gebelerde 20 mg kadardır.

Diyette fosfat, fiber, fitatlar, kalsiyum ve bakır fazla ise çinko emilimi azalır.

Diyetle alınan çinkonun ortalama % 30’e emilir.

Kanda başlıca albümin (% 50-70), α2-makroglobülin (%30-40), çok daha az olarak da transferin ve serbest amino asitlerle taşınır.

Çinko eksikliğine yol açan ve eksikliğinde oluşan hastalıklar :

Alkolizm

Kronik hastalıklar

Stres

Travma

Cerrahi

Malabsorbsiyon

Vejeteryanlık

Total parenteral beslenme

Penisilamin tedavisi sonrası

Decubitis ülserleri

Anoreksiya

Akrodermatitis enteropatika * ( en ünlü çinko eksikliği hastalığı)

Tifo

Akciğer tüberkülozu

Çeşitli dermatolojik bozukluklar

Hastanede yatış süresinin uzaması

Tetrasiklin alımı

Büyüme geriliği

Erkek hipogonadizm ve hipospermisi

Gece körlüğü

Kronik karaciğer hastalıkları

Kronik Böbrek hastalıkları

Toprak yeme

Talasemi

Orak hücreli anemi

Gebelik

Oral kontraseptif ilaçlar

Yaşlılık

Neoplastik ve inflamatuar (Romatizmal hastalıklar, SLE,RA…) : Bu hastalıklarda çinko eksikliğinin olası sebepleri anoreksi, açlık ve interlökin-І (IL-І) tarafından çinkonun idrarla atılımının uyarılmasıdır.

Çinko yüksekliği ile giden durum ve hastalıklar :

Hemoliz (Eritrositlerdeki çinko düzeyi plazmanın yaklaşık 10 katı kadar olduğundan, hemoliz plazma çinko düzeyini önemli ölçüde artırır. Bu nedenle serum 30 dk içinde, hemoliz edilmeden ayrılmalıdır)

Wilson hastalığı tedavisi sırasında fazla çinko verilmesi

Aşırı çinkolu ilaç alımı (vitamin, çinko katkılı ilaçlar)

Galvanizli kaplarla temas etmiş yiyeceklerin tüketilmesi

Düşük HDL

Gastrik erozyon

İmmun sistem bozuklukları

Numune 

Serum veya EDTA’lı plazma Serum için numune tüpleri nitrik asitle yıkanmış ve distile su ile durulanmış olmalı veya ticari metal free tüplere alınmalıdır.

Numune hemen santrifüj edilmelidir (30 dk içinde hücrelerden ayrılmalıdır) Hasta 10 saat aç olmalıdır. Numune tüpü oda ısısında 8 saate kadar, buzdolabında 4 güne kadar stabil kalabilir.

Referans Değerler

Serumda çinko konsantrasyonu, pıhtılaşma esnasında trombositlerin parçalanması, hemoliz ve serumun plazmaya oranla daha az dilüe olması nedeniyle plazmadakinden yaklaşık %15 daha yüksektir.

< 1 yaş : 50-120 ug/dl

1-15 yaş : 60-135 ug/dl

15 yaş : 70-150 ug/dL

İdrar : 250-850 ug/L

RBC çinko : 1000-2000 µg/dl

İnterferanslar 

Sabah 08:00 ve akşam 18:00 de serum düzeyleri maksimumdur (sabah saatlerinde kan alınmalıdır)

Yemek yeme ile çinko seviyesi düşer.

Çinko düzeyi için hangi testleri kullanalım ?

Günümüzde her ne kadar çinko eksikliğinin değerlendirilmesinde en sık serum ve plazma çinko düzeyi kullanılıyorsa da aslında istenmesi gereken serum veya plazma değil, eritrosit içi yani RBC çinko testidir çünkü; Plazma veya serum çinko testleri vücut çinko seviyelerini tam olarak yansıtamaz.

Kandaki çinko büyük oranda albümin ile taşındığından, nefroz, siroz ve malnütrisyon gibi albümin düzeyinin düşük olduğu durumlarda serum çinko düzeyleri de yalancı düşük bulunur.

Birçok ilaç (kortikosteroidler, gonadal hormonlar, tetrasiklinler..) dolaşımdaki çinko düzeyini azaltırlar.

Enfeksiyon ve inflamasyon durumları da plazma çinko düzeyini üstte saydığım anoreksiya, malnutrisyon ve IL-1 nedeniyle düşürür.

Plazma çinko düzeyi diürnal varyasyon gösterir. Yemeklerden sonra plazma çinko düzeyi düşer, kısa süreli açlık durumlarında ise artar.

Tüm bu faktörler RBC çinko testinin kullanılması ile elimine edilebilir ve vücut çinko düzeyi hakkında çok daha sağlıklı bilgi edinilmiş olur.

Çinko Eksikliği ile ;

Deneysel olarak hafif çinko eksikliği oluturulan bireylerde oligospermi, ağırlık kaybı hiperamonyemi ve düşük etanol toleransı gözlenmiştir.

Orta derece çinko eksikliği çocuklar ve adolesanlarda büyüme gecikmesi, erkeklerde hipogonadizm, hafif dermatit, iştah kaybı, gecikmiş yara iyileşmesi, anormal karanlık adaptasyonu, mental letarji ve immün yanıt bozukluğu ile karakterizedir. ALP enzim aktivitesi düşük her hastada çinko eksikliği araştırılmalıdır.

Şiddetli çinko eksikliğinin belirtileri büllöz püstüler dermatit, alopesi, ağırlık kaybı, diyare, nöropsikiyatrik bozukluklar ve yineleyen infeksiyonları içerir.

Vücudumuzun günlük çinko ihtiyacı ortalama 15 mg’dır.

Çinko eksikliğinden korunmak için aşağıda saydığım en fazla çinko içeren gıdaları tüketebilirsiniz.

Gıda (100 gr)   Günlük ihtiyacı karşılama oranı (%)

İstiridye  110-1200

Kızarmış Buğday 112

Dana Karaciğeri  81

Yağsız Biftek  70

Susam Yağı (tahin) 70

Kabak Çekirdeği  70

Karpuz Çekirdeği 70

Bitter Çikolata-Kakao 64

Kuzu eti 58

Yengeç  51

Yerfıstığı  44

Fasülye 9

Tavuk göğsü 7

“Çinko Eksikliği” ile ilgili videomuzu aşağıdan izleyebilirsiniz.

 

 

%d blogcu bunu beğendi: