Hematokrit (HCT) Testi Nedir, Neden İstenir, Yüksekliği ve Düşüklüğü

Hematokrit (HCT) testi tam kan sayımı (hemogram) panelinin en önemli parametrelerindendir. Kandaki eritrositlerin (RBC) tüm kana oranıdır, eritrosit miktarının indirekt ölçümüdür. Anemi (kansızlık) ve polisitemi (Hb, HCT ve/veya RBC yüksekliği ile giden durumlar) tanı, izlem ve tedavi takibinde kullanılır.

 

HCT düşüklüğü ile giden durum ve hastalıklar :

• Anemiler (Kansızlıklar, en sık neden)
• Lösemiler
• Lenfomalar
• Hodgkin hastalığı
• Miyeloproliferatif hastalıklar (Hematopoetik hücrelerden bir veya daha fazlasında hücresel çoğalma ile birlikte, genellikle farklılaşma ve olgunlaşmanın devam ettiği klonal hematopoetik bozukluklardır. Sonuçta genellikle
olgunlaşmış hücrelerde artışa bağlı olarak hücre sayısında artış ile karakterizedir. Kronik miyeloid Lösemi, polisitemia vera, esansiyel trombositemi, agnojenik myeloid metaplazi ..)
• Adrenal bez yetmezliği (addison hast, travma,enf..)
• Kronik hastalıklar
• Kan kayıpları
• Hemolitik reaksiyonlar (uygunsuz kan nakilleri, ilaçlara-enfeksiyon ve kimyasallara bağlı, otoimmün, yanıklar, prostetik kalp kapakları..)
• Aşırı sıvı alımı HCT düşüklüğü yapar, görecedir.
• Gebelerde HCT düşüktür çünkü plazma hacmi fazladır, görecedir.
• Yaşlılarda hem HCT hem de RBC sayısı düşüktür
• Hemolizli kanda RBC ve HCT düşüktür çünkü parçalanmış eritrositler cihazca sayılmaz
• Soğuk aglütininler eritrositlerde aglütinasyon yapar ve RBC ile HCT düşük, MCHC ve MCV yüksek çıkar.

 

HCT yüksekliği ile giden durum ve hastalıklar :

• Eritrositozlar
• Polisitemi vera
• Şok ve dehidratasyonlar (hemokonsantrasyon olursa)
• Hemokromatoz
• Eritropoietin alma
• Yüksek rakımda yaşayanlarda (dağ gibi) Hb, HCT ve RBC yüksektir.
• Yenidoğanlarda HCT yüksektir (makrositer eritrositler çoktur)
• Lökositozlar (> 50 bin) Hb, RBC ve HCT yalancı yüksek çıkar.

** HCT akut kan kayıplarından hemen sonra ölçülürse normal çıkabilir, düşmesi için bir süre geçmesi gerekir

 

Hemoglobin – HCT ilişkisi :

Normal şartlarda ortalama olarak RBC X 3 = Hgb X 3 = HCT kuralını işletebiliriz. Bununla beraber hastada dehidratasyon varsa HCT seviyeleri Hb’inin 3 katından daha fazla olacaktır, bu göz önünde bulundurulmalıdır.
Tersine hemodilüsyon durumlarında HCT, Hb’inin 3 katından daha düşüktür.

Ör; Dehidrate hasta Hb 12.4 g/dl, HCT % 41.1, hemodilüsyon varsa Hb 12.4 g/dl, HCT % 32

Peki ne yapılabilir ? Dehidratasyon veya hemodilüsyondan şüpheleniliyorsa Na ve BUN’ a bakılabilir. Bu iki parametre genellikle dehidratasyonda yüksek, hemodilüsyonlarda düşüktür, fikir verir.

HCT ölçümü ya manuel (mikrohematokrit tüpü) ölçülür ya da günümüzün hemogram cihazlarıyla otomatik olarak hesaplanır. Hesaplamada HCT = RBC X MCV /10 formülü kullanılır. Cihazlar hem RBC hem de MCV’yi direkt olarak ölçerler.

RBC X 3 = Hgb X 3 = HCT kuralı sadece eritrosit çapları normalse kullanılabilir,
• Anormal eritrositlerde (eritropoietin alan hastalarda, retikülositoz, mikrositoz, eritrositoz, hipokromik eritrositler, makrositozlar..)
• HCT, Hb veya RBC’de yalancı yükseklikler varsa (criyoproteinler, lipemiler, lökositozlar,dev trombositler..)
• Cihaz hatalarında 3 kuralı sağlıklı değildir.

Numune

EDTA’lı tam kan. Numune mümkünse aç karnına alınmalıdır ve hemoliz olmamalıdır. Tüpün işaret seviyesine kadar kan alınmalı ve hemen nazikçe 5 kez alt/üst edilmelidir, çalkalanmamalıdır.

Referans Değerler :

Erişkin bayanlar : % 36 – 48
Erişkin erkekler : % 42 – 52
Çocuklar 0 – 2 hafta: % 44 – 64
Çocuklar 2-8 hafta: % 39 – 59
Çocuklar 2-6 ay: % 35 – 49
Çocuklar 6 ay -1 yıl: % 29 – 43
Çocuklar 1-6 yıl: % 30 – 40
Çocuklar 6-16 yıl: % 32 – 42
16 -18 yaş: % 34 – 44

HCT için Panik Değerler 

< % 20 : Kalp yetmezliği ve ölüm olabilir.
> % 60 : Kanın kendiliğinden pıhtılaşması ve damar tıkanıklığı ile felç, akciğer ödemi ve ölüm riski.

Eğer kan parmak ucu gibi bölgelerden kapiller hematokrit tüpüne alınarak çalışılmışsa plazma kaybından dolayı değerler % 1-3 daha yüksek çıkar.

 

 

%d blogcu bunu beğendi: