HIV Testi Ne Zaman Yapılmalı, Ne Kadar, Ne Zaman Kesin Sonuç Verir ?

HIV testi veya testleri, son 36 yılın en korkulan hastalıklarının başında gelen AIDS hastalığının kesin tanısında kullanılan bir dizi kan testlerini tanımlar.

HIV testleri denince başlıca olarak Anti-HIV testi, HIV combo veya combi test ve  HIV RNA PCR akla gelir.

Günümüzde sağlık teknolojilerinin gelişmesiyle ölçüm kitleri de gelişmiş ve olası temasta virüsü erkenden tanıma imkanı da giderek artmıştır.

Benim gibi laboratuvar uzmanı olan doktorlara (biyokimya uzmanı veya mikrobiyoloji uzmanı) olası HIV virüsü ile teması olan hastaların en fazla sordukları soru “HIV testleri ne zaman yapılır, ne kadar güvenilir ve ne zaman kesin sonuç verir” şeklindedir.

Bu tür sorulara cevap vermeden önce biraz AIDS ve HIV virüsünü tanımakta fayda var.

 

Kazanılmış immün yetmezlik sendromu (AIDS), insan immün yetmezlik virüsünün (HIV) neden olduğu, öldürücü ve kronik bir hastalıktır.

Bağışıklık sistemine zarar veren HIV, vücudun hastalığa neden olan organizmalarla savaşma kabiliyetini zamanla yok eder.

İlaç yoksa, HIV’in bağışıklık sistemini zayıflatmasından önce AIDS’in gelişmesi yıllar alabilir.

HIV/AIDS için kesin tedavi yoktur, ancak hastalığın ilerlemesini önemli derecede yavaşlatan ilaçlar vardır. Bu ilaçlar birçok gelişmiş ülkede AIDS ölümlerini azaltmıştır. Fakat HIV, Afrika, Haiti ve Asya’nın bazı kesimlerindeki nüfusu azaltmaya devam ediyor.

HIV ve AIDS’in Belirtileri Nelerdir ?

Enfeksiyonun evresine bağlı olarak değişir.

Birincil infeksiyon (Akut HIV)

HIV ile enfekte kişilerin çoğunluğunda, virüsün vücuda girmesinden 1-2 ay sonra grip benzeri bir hastalık gelişir. Birincil veya akut HIV enfeksiyonu olarak da bilinen bu dönem, birkaç hafta sürebilir.

Olası bulgular ve belirtiler şunları içerir:

Ateş
Baş ağrısı
Kas ağrıları ve eklem ağrısı
Boğaz ağrısı
Başta boyun olmak üzere şişmiş lenf bezleri

Klinik latent enfeksiyon (Kronik HIV)

Genellikle lenf nodlarının sürekli şişmesi harici belirti yoktur.

Klinik olarak latent enfeksiyon, antiretroviral tedavi alınmadığı takdirde genellikle yaklaşık 10 yıl sürer.

Erken semptomatik HIV enfeksiyonu

Virüs, çoğalmaya ve bağışıklık hücrelerini yok etmeye devam ederken, hafif enfeksiyonlar veya aşağıdakiler gibi kronik belirtiler ve semptomlar gelişebilir:

Ateş
Yorgunluk
Şişkin lenf nodları – çoğu zaman HIV enfeksiyonunun ilk işaretlerinden biri
İshal
Kilo kaybı
Ağız mantar enfeksiyonu
Zona (herpes zoster)

AIDS’e geçiş

HIV enfeksiyonu için herhangi bir tedavi görülmezse, hastalık genellikle yaklaşık 10 yıl içinde AIDS’e ilerler. AIDS geliştikçe, bağışıklık sistemi ciddi hasar görür ve fırsatçı enfeksiyonlara karşı hassaslaşır.

Genellikle sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip bir kişiyi rahatsız etmeyen hastalıklar sonucu ölüm olur.

Bu enfeksiyonların bazılarının belirtileri aşağıdakileri içerir:

Gece terlemesi
Tekrar eden ateş
Kronik ishal
Dilde kalıcı beyaz lekeler veya olağan olmayan lezyonlar
Sürekli, açıklanamayan yorgunluk
Kilo kaybı
Deri döküntüleri veya nodüller.

Ne Zaman Doktora Görünmeli ?

HIV bulaşmış ya da virüs bulaştırma riski altında olduğunu düşünüyorsanız, hemen bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurun.

HIV Nasıl Bulaşır ?

HIV genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Bulaş yolu genellikle korumasız cinsel ilişki (% 80-90) dir.

Kanla temasla veya anneden çocuğa doğum sırasında da geçebilir.

HIV ile enfekte olmak için, bulaşmış kan, meni veya vajinal sekresyonlar vücuda girmelidir.

Sıradan temasla (HIV / AIDS’li biriyle – sarılmak, öpüşmek, dans etmek veya el sıkışmak) enfekte olunmaz.

HIV, hava, su veya böcek ısırığı yoluyla bulaşmaz.

HIV/AIDS Tanısı Nasıl Konur ?

HIV tanısı virüse özgü birtakım testlerle (Anti-HIV, HIV-RNA, p24’lü HIV elisa, cd4 sayısı vs) konur.

Günümüzde AIDS yani HIV enfeksiyonu yönünden tarama ve tanı amacıyla yapılan ilk ve en meşhur test Anti-HIV testidir.

Burada bakılan virüse karşı vücudun salgıladığı antikorlardır, yani indirekt bir testtir ve eskiden beri genellikle ELIZA metodu ile bakıldığından halkımız arasında “ELİZA yaptırdım” şeklinde de tanımlanır, halbuki ELIZA özel bir test değil bir metoddur ve yüzlerce değişik test bu metodla bakılır yani HIV’e özgü değildir.

Burada şu bilinmelidir;

Bulaş sonrası vücudun virüse karşı Anti-HIV antikorlarını sentezlemesi için yani bu testin pozitif olması için bir süre gereklidir.

Dolayısıyla şüpheli bir temastan hemen sonra Anti-HIV bakılması boşunadır.

Ayrıca erken yapıldığı için sonuç negatif çıkacağından virus ile temas edilmiş olsa bile yani hastalık kapılsa bile test sonucu “yalancı negatif” olarak rapor edilir ve kişi belki de erkenden tedaviye alınacakken sonucum negatif çıktı diye bir daha test yaptırmaz ve AIDS atlanarak hastalık gelişir.

Bu nedenle;

Şüpheli cinsel temas veya kan ürünleri alımında HIV testi yaptırılacaksa ilk önce en basitinden p24 testi (sadece bu veya combo testin içinde de vardır) yaptırılmalıdır.

P24 denen şey HIV virüsün yapısında bulunan yani ona özgü bir proteindir. Dolayısıyla testin pozitif olması demek eğer yanlış pozitiflik yoksa kişinin virüsü aldığını gösterir.

Test virüs bulaşmasından sonra ortalama 10-21. günde pozitif olur ve 90.güne kadar (nadiren 6.aya kadar) kanda kalır, yani bu dönemde bakılabilir.

Anti-HIV antikorları ise ortalama 3-8. haftada kanda pozitif olur.

Anti-HIV antikorlarını ölçen anti-HIV kitleri günümüze kadar 4 jenerasyon geçirdi.

3.Jenerasyon kitlerde virüsün saptanması için en az 3 ay beklemek gerekirken, son yıllarda kullanılan 4.jenerasyon kitlerde temastan 1.5 ay (6.Hafta) sonra test yapılması yeterli görülmektedir.

Bu konuda tıpkı WHO gibi otorlerden biri olan “Center of Disease Control” yani kısaca CDC iki türlü rehber önermiştir.

3.ayda yapılan tarama : Rutin sağlık taraması için yani aşağıda sayacağım durumları olmayan kişilerde önerilen uygulamadır. Temastan 3 ay sonra test yapılır, sonuç karar vermeye yeterlidir yani bir daha teste gerek yok der.

6.ayda yapılan tarama : Aşağıda sayacağım durumları olan kişilerde önerilen uygulamadır.

Temastan 3 ay ve 6 ay sonra test yapılır.

Bu kişiler;

1-Kemoterapi alanlar

2-Hepatit C için tedavi alanlar

3- PrEP veya PEP tedavisi alanlar veya

4- Aynı anda immünyetmezlik sendromları olanlar (crohn hastalığı gibi)

Pozitif ise test tekrarlanır, yine pozitif ise yalancı pozitiflikler olabildiğinden altın standart test olan Western Blot testi ile doğrulanır.

Western blot testi HIV antijenleri olan gp41, gp120, gp160, p18, p24, p31, p40, p65 ve p55/51 e karşı oluşmuş antikorları saptayabilir.

ELIZA’da (yani burada Anti-HIV testi) sadece kanda HIV karşıtı antikor bulunup bulunmadığını söylerken,

Western Blot testi ile HIV enfeksiyonu bulunan kişinin vücudunda virüsün hangi bölümüne karşı antikor oluştuğu da saptanır.

Bu özellikle enfeksiyonun başlangıç dönemlerinde işe yarar çünkü virüsün birçok antijenik yapısı vardır ve vücut erken dönemde ancak küçük bir bölümüne karşı antikor oluşturabilir.

Ayrıca çoğu olguda hastalık ilerleyip bağışıklık sistemindeki yıkım yani Th lenfositlerinde düşüş arttıkça, virüsün çekirdek proteini olan p24’e karşı oluşmuş antikorlarda azalmaya başlar veya tümüyle kaybolur.

Bu nedenle Anti-HIV veya p24 testi pozitifse Western blot ile doğrulama yapılmadan hastaya kesin rapor verilmemelidir.

Pahalı bir metod olmasına rağmen HIV tanısında en erken ve en sağlıklı bilgiyi HIV RNA denen PCR testi verir.

Bu test ile virüsün genetik yapısı çoğaltılarak ölçülecek ve tanımlanabilecek duruma getirilir.

Bu test ile henüz antikor oluşmadan HIV virüsünü kanda yakalama şansı vardır.

Şüpheli temastan ortalama 10 gün sonra HIV PCR testi ile kanda virüs varlığı saptanabilmektedir.

28. günden itibaren PCR testinin virüsü saptama duyarlılığı % 98-100 gibi yüksek oranlardadır.

Özetlersek;

HIV erken tanısı için şüpheli temasdan en erken 21 gün sonra p24 testi (HIV combo içinde de var, sadece p24 baktırın) yaptırın.

Negatifse sorun yok.

HIV RNA testide 10.günde pozitif olur ama 1.ayda bakılırsa %100’e yakın net sonuç verir.

4.jenerasyon kitle bakılırsa 1.5-2.ay da yapılan test sonucu yeterliyken, 3.jenerasyon kitle yapılan anti-hiv testini 3.aydan önce baktırmak yalancı negatiflik açısından riskli ve yetersiz olduğundan tavsiye edilmez.

Dünya sağlık örgütü şüpheli ilişki varsa testler negatif olsa bile 6.ayda test tekrarı önerir.

Neden HIV Virüsü Erkenden Tanınmalıdır ?

HIV ile enfekte olmuş kişi ilk başta diğer birçok hastalığa benzer belirtiler gösterir yani grip, nezle, kansızlık, ateş, yorgunluk, başağrısı, ishal vs olur ve bu belirtiler AIDS’i düşündürmezse hastanın tanısı atlanabilir.

Bununla beraber kişi bu dönemde aktif olarak başkalarına virüs bulaştırabilmektedir.

Korunmasız cinsel ilişki ile bulaşan HIV virüsü yine korunmasız ilişkilerin devam etmesiyle zincirleme olarak birçok insana bulaşabilmektedir. Virüsle mücadele etmek için en iyi zaman da enfeksiyonun ilk başladığı dönemdir.

Tanı ve veya tedavideki gecikme ile;

Virüs kendisini yenileyebilir

Mutasyonlar oluşabilir

Bağışıklık sisteminde gizlice yayılabilir.

Dolayısıyla, erken teşhis hem erkenden tedaviye başlama şansını verir hem de virüsün tedaviye direnç geliştirme ihtimalini azaltır.

HIV Tedavisi Nasıldır ?

HIV/AIDS için kesin tedavi yoktur, ancak virüs kontrolü için çeşitli ilaçlar kombinasyon halinde kullanılabilir. Her bir anti-HIV ilacı sınıfı, virüsü farklı şekillerde bloke eder.

HIV Testleri Ne Kadar ?

Anti-HIV testi merkezden ve laboratuvardan laboratuvara değişmekle beraber ortalama 30-150 TL arasındadır.

Konu ile ilgili açıklamalı videomuzu da aşağıdan izleyebilirsiniz;

 

 

 

%d blogcu bunu beğendi: