Potasyum (K) Testi Nedir, Neden ve Ne Zaman Yapılır ? & Hipokalemi ve Hiperkalemi Nedenleri

Potasyum (K) testi genellikle vücud potasyum değerlerindeki değişiklikleri görmek, asid-baz ve su balansını değerlendirmek için istenir.

Hücre içinin ana elektrodu (katyonu) ve tamponudur.

% 90’ı hücrelerin içinde geri kalanı kemik ve kanda bulunur.

Potasyumun % 80-90’ı böbrekten, kalanı ter ve dışkı ile atılır.

Böbrekler K’u tutmaz, uzun süre alınmassa (açlık gibi) idrardan kayıp devam edeceğinden yetmezliği başlar.

Günde ortalama diyetle 80-200 mEq/L alınmalıdır. Minimum gereksinimi ve maksimum toleransı sodyuma çok benzer.

Potasyum sinirsel impulsların iletiminde, kas fonksiyonlarında, asid-baz balansında ve ozmotik basıncın sağlanmasında rol oynar.

Kalsiyum ve Magnezyumla beraber kalp hızını ve kasılmasını düzenler. K eksikliğinde EKG’de U dalgası görülür.

Asid-baz balansının böbrek ayağında Na ile beraber çok önemlidir, K eksikliğinde hücre içi tampon olan potasyum-bikarbonat azalır, buna cevap H iyonları artar ve pH artar (asidoz).

Asidoza yanıt solunum merkezi uyarılır, hiperventilasyonla pCO2 azaltılır.

Hiperkalemide;

EKG’de T dalgaları artar, kalp bloğu, P dalgaları düzleşir, nabız zayıflar, oligüri olur, kaslarda instabilite ve fonksiyonlarında bozulma, paraliziler, tremorlar ve felçler görülür.

Tedavide NaHCO3, kayeksalat, insülin ve glukoz verilir.

Hipokalemide;

T dalgaları çöker, P dalgaları pik yapar.

Yorgunluk, kas zayılığı, kas ağrıları, uyuşmalar, hipotansiyon, kalp hızında artma, solunum kaslarında zayıflık ile solunum zorluğu, siyanoz, iştahsızlık, bulantı, kusma, paralitik ileus, apati, tetani ve koma görülür.

Hiperkalemi nedenleri

Genellikle K hücrelerden intrasellüler alana kaçar. K renal atılımında azalma ve K fazla alınması da sık nedenlerdir.

• Böbrek yetmezliği

• Dehidratasyon

• Travmalar

• Hücre hasarlanması (yanık, kazalar, ameliyatlar, kemoterapi, DIC)

• Metabolik asidozlar (diyabetik ketoasidoz gibi, hücrelerden K kaçışı olur)

• Addison hastalığı

• Hipo-Pseudohipoaldosteronizm

• Diyabet gibi insülin eksiklikleri

• SLE

• Orak hücreli anemi

• İnterstisyel nefrit

• Tübüler renal hastalıklar

• Böbrek transplant rejeksiyonu

• Hemolizli kandan çalışılma. Orta derecedeki hemolizde bile K seviyesi % 50 artar.

• Turnike sırasında avucu 10 kez açıp kapama ile K değerleri % 10-20 artar. Mümkünse turnikesiz kan alınmalı veya kan alınınca hemen turnike gevşetilmelidir.

• İlaçlar (K tutucu diüretikler, NSAID ilaçlar, IV potasyum penisilin ile K artar)

• Lösemi gibi şiddetli lökositozlarda K seviyeleri artar.

• Trombositoz (polisitemi vera ,miyeloproliferatif hast…) durumlarında K artar, nedeni tromobositlerden koagülasyon sırasında aşırı K salınımıdır, bu durumda serum yerine heparinli tüpe kan alınmalıdır.

Hipokalemi nedenleri

K hücreye girer, GIS ve safradan K kayıpları, böbrekten K atılımı veya azalmış K alımı ile olur.

• İshal-Kusma-Terleme

• Starvasyon-Malnütriyon-Malabsorbsiyon

• Bartter sendromu (K, Cl düşük, alkaloz var, renin ve aldosteron yüksek)

• Sızıntılı büyük yaralar

• Kistik fibrozis

• Şiddetli yanıklar

• Primer hiperaldosteronizm

• Alkolizm

• Ozmotik hiperglisemi

• Respiratuvar alkaloz

• Renal tübüler asidoz

• İlaçlar (Diüretikler, antibiyotikler, mineralokortikoidler )

• Baryum klorid zehirlenmesi

• Megaloblastik aneminin B12 ve folatla tedavisi sırasında

• Fazla meyankökü alımı ile K seviyeleri azalır.

*** Hipokaleminin en sık nedeni gastrointestinal kayıplar ve yetersiz K alındığı IV sıvı tedavileridir.

Numune :

Serum veya heparinli plazma.

Hemolizden kaçınılmalıdır.

Hemen santrifüj edilmelidir, aksi halde 4 saat içinde hücrelerdeki K kana geçer ve yalancı yüksek bulunur.

Referans Değerler :

Erişkin : 3.5- 5.3 mEq/L

1-18 yaş: 3.4-4.7 mEq/L

7 gün-1 yaş: 4.1-5.3 mEq/L

0-7 gün: 3.7-5.9 mEq/L

Panik Değerler

< 2.5 mEq/L: Ventriküler Fibrilasyon

8 mEq/L: Kalp kası ve kaslarda instabilite

Minimum erişkinlerde günlük alınması gereken K seviyesi 40 mEq dır. Digitalis ve diüretik alanlarda hipokalemi de varsa kardiyak aritmi gelişebilir, K seviyeleri hemen düzeltilmelidir.

 

Yorum Yaz - Soru Sor