Prokalsitonin (PCT) Testi Nedir, Neden İstenir ?

Prokalsitonin (PCT) testi nispeten yeni bir markerdır ve başlıca olarak sepsis ile şiddetli bakteriyel enfeksiyonların tanı ve tedavi takibinde istenir.

Normal şartlar altında tiroid bezinin C hücrelerinden 141 aa’li Pre-prokalsitonin hormonu salgılanır.

Hücre içi kesilme işlemi ile 25 aa ayrılır ve geriye 116 aa’li prokalsitonin kalır.

Prokalsitonin de daha sonra kalsitonin, katakalsin ve N-terminal bölge diye 3 parçaya ayrılır.

Normal şartlar altında kanda Prokalsitonin miktarı çok düşüktür (< 0.05 ng/ml).

Sepsis de ise tiroidle beraber birçok parankimal dokudan (karaciğer, akciğer, böbrek, adipositler ve kas) PCT salgılanır ve kandaki miktarı 1000 ng/ml’ye kadar varabilir.

Nerede Kullanılır ?

Şiddetli bakteriyel enfeksiyonlar ve sepsisi, diğer hastalıklardan ayırmada ve tedavi takibinde kullanılır.

Enfeksiyonlarda pek çok belirteç vücudun enfeksiyona karşı yanıtının göstergesi olarak ortaya çıkar. Lökosit sayısı, mutlak nötrofil sayısı, çomak sayısı ve oranı, eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) düzeyi klinikte en sık kullanılan akut faz yanıtlarıdır.

Bunlar içinde CRP inflamasyonun oldukça sensitif (duyarlı) bir göstergesidir, spesifik değildir yani sadece infeksiyonlarda değil aynı zamanda cerrahi müdahaleler, travmalar, tümörler, otoimmün hastalıklar ve kronik inflamatuar hastalığı olanlarda da belirgin şekilde yükselmektedir.

Bakteriyel enfeksiyonların kesin tanısı kültürle konur. Ancak günlük uygulamada kültür alınması ve etkenin üretilmesi her zaman mümkün olmamaktadır.

Ayrıca kültürün sonuçlanması için de 24, 48 saat hatta 1 ay gibi zamana ihtiyaç vardır.

Diğer taraftan her ateş durumda ciddi bakteriyel enfeksiyon kuşkusuyla antibiyotik kullanımı bir taraftan toplumda dirençli bakterilerin giderek artmasına, diğer taraftan maliyet artışına neden olmaktadır.

PCT klinik belirti veren şiddetli bakteriyel infeksiyonlar ve sepsis için yeni bir markerdır. Tedavi için erken tanıyı sağlar ve tedaviye başlamak için gereksiz beklemelerin önüne geçer.

İmmün sistemin inflamatuvar aktivitesini yansıtmada diğer tüm infeksiyon ve inflamasyon belirteçlerinden daha iyidir.

Sepsis nedir ?

SIRS (Sistemik inflamatuvar yanıt sendromu)

Aşağıdaki bulgulardan 2 yada daha fazlası varsa SIRS’dan bahsedilir.

• Ateş > 38 C veya < 36 C

• Kalp atım hızı : > 90/dk

• Solunum hızı: > 20/dk veya PaCO2 < 32 Torr

• Lökosit (beyaz küre) : > 12.000/mm3 veya < 4.000/mm3 veya > %10 immatür (band) nötrofil

Sepsis:

İnfeksiyonlara vücudun verdiği sistemik yanıtın tümüne denir. SIRS var ve bilinen yada kuvvetle muhtemel infeksiyon ajanından şühpeleniliyorsa sepsisten bahsedilir.

Sepsisle beraber organ disfonksiyonu (yetmezliği), hipotansiyon veya hipoperfüzyon varsa (laktik asidoz, oligüri, mental durumda ani değişmeler..) şiddetli sepsis’ten bahsedilir.

Sepsis Sıklığı Nedir ?

Sepsis ve ona bağlı multiorgan yetmezliği non-koroner arter (kalp dışı) yoğun bakımlarda ölümlerin 1.ci nedenidir. Amerika’da her yıl 750.000’den fazla kişide sepsis gelişmektedir.

Şiddetli sepsisin mortalitesi (ölüme yol açma oranı) tüm gelişmiş tedavi seçeneklerine rağmen % 28-50 oranındadır.

Sepsisde erken tanı ve uygun tedavinin hemen başlatılması hayati önemdedir.

Bununla beraber sepsisin benzer klinik bulgular veren diğer non-infeksiyoz durumlardan ayırt edilmesi bazen zordur. Bu nedenle özellikle erken dönemde hangi tedaviye başlanacağını saptamak güç olabilmektedir.

Prokalsitonin işte özellikle bu dönemde sepsis tanısını koymaya çok yardımcı olur.

Prokalsitonin (PCT) artışı sağlıklı durumdan giderek kötüleşmeye (sepsis, septik şok,ölüm) paralel olarak artar.

En önemli avantajı şiddetli bakteriyel enfeksiyonlar ve sepsisin erken (3-6 saat içinde artmaya başlar) ve spesifik artış gösteren markeri olmasıdır.

PCT viral hastalıklar, lokalize bakteriyel enfeksiyonlar, kronik inflamatuvar hastalıklar ve otoimmün hastalıklarda genellikle artmaz veya çok düşük düzeydedir.

Sepsiste genellikle 1-2 ng/ml’den yüksektir ve 10, 100, hatta 1000 ng/ml’ye varan değerlere ulaşabilir.

PCT ayrıca infeksiyoz olmayan nedenlerle oluşan sistemik inflamatuvar yanıtları sepsisten ayırmada en iyi markerdır.

Ortalama sensitivitesi %88, spesifitesi %75 dir. Bu oran CRP, IL-6, IL-8 gibi klasik belirteçlerde daha düşüktür.

PCT ayrıca infeksiyon şiddetini ve organ disfonksiyonunu göstermede diğer belirteçlerden (Sedimantasyon, CRP, IL-6, IL-8..) daha iyidir.

PCT yarı ömrü ortalama 24 saattir. Septik infeksiyon iyileştikçe seviyesi sadece birkaç günde 0.5 ng/ml’nin altına iner.

Böylece hastalığın prognozunu (gidişatını) izlemede ve tedaviye olan yanıtını görmede çok yararlı bir belirteçtir. Tedavi ile her gün seviyesinde % 50 azalma olması başarılı tedavi göstergesidir.

PCT’nin tanıda kullanılması ile hastanede kalış süresinde kısalma, gereksiz ve uygunsuz antibiyotik kullanımında azalma ve dolayısıyla tedavi maliyeti açısından ciddi fayda sağlanmıştır.

PCT artışı –Ayrıca;

• Yenidoğanlarda ilk 48 saat (21 ng/ml’ye kadar çıkabilir, sonra 2 ng/ml’nin altına iner.

• Travma, cerrahi, yanık ve bazı ilaçlardan sonra minimal artışlar olabilir.

• Yaygın mantar enfeksiyonları ve plazmodyum malarya enfeksiyonu

• Şiddetli kardiyojenik şok, küçük hücreli akciğer kanseri ve tiroid medüller kanserinde olabilir.

PCT düşüklüğü enfeksiyonu ekarte etmez

• İnfeksiyonun erken safhasında

• Lokalize infeksiyonlarda

• Subakut bakteriyel endokarditte düşük olabilir.

 

Numune :

Serum veya plazma. Numune oda ısısında bekletilirse 24 saatte % 10 oranında azalır. -20 C’de aylarca stabil kalır.

Referans Değerler:

American College of Chest Physicians/Society of Critical Care Medicine göre;

PCT < 0.5 ng/ml : Sistemik infeksiyon yok (lokal bakteriyel infeksiyon olabilir)

PCT 0.5 – 2.0 ng/ml : Sistemik infeksiyon olabilir ama birçok nedenlerle bu değerler oluşabilir.

Hasta yakından izlenir ve 6-24 saat sonra test tekrarlanır.

PCT 2.0 – 10.0 ng/ml : Sistemik infeksiyon ihtimali yüksek (diğer nedenler bilinmiyorsa).

Şiddetli sepsise gidiş riski yüksektir.

PCT > 10.0 ng/ml : Sistemik infeksiyon (şiddetli bakteriyel infeksiyon veya septik şok) kesin gibidir.    

Yorum Yaz - Soru Sor