Amilaz Testi Nedir, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri ?

Amilaz testi genellikle Pankreas dokusu ve Tükürük bezleri ile ilişkili her türlü zedelenme olasılığının değerlendirilmesi amacıyla ihtiyaç duyulur.

Akut ve Kronik Pankreatitler ve Kabakulak Amilaz aktivitesi takibini gerektiren başlıca durumları oluşturur.

Amilaz Testi Nedir ?

Amilaz, Amiloz gibi düz zincirli poliglukanların, Amilopektin ve Glikojen gibi dallı poliglukanların hidrolizini sağlar. Serumda bulunan Amilaz molekül ağırlığı düşük olduğu için idrara geçer.

Amilaz sağlıklı kişilerin idrarında da bulunan tek plazma Enzimi’dir.

En yüksek Amilaz aktivitesi Parotis bezi ve Pankreas‘ta bulunur. Daha düşük seviyede Testis, Over, Fallop tüpleri, Bağırsaklar, Akciğer, İskelet kası ve Yağ dokusunda da Amilaz enzimi bulunur.

Sağlıklı kişilerin serumunda ölçülen Amilaz aktivitesinin % 60 kadarı Tükürük bezi kaynaklıdır.

Amilaz Testi Neden İstenir ?

Klinik uygulamada en fazla Akut Pankreatit ve Tükürük bezi iltihabı olasılıklarının araştırılması sırasında kullanılır.

Hiperparatiroidizm‘de Hiperkalsemi’ye bağlı Pankreatit gelişebilir. Hipertrigliseridemi de önemli Akut Pankreatit nedenleri arasında sayılır.

Ancak Lipemik serumda serum Amilaz aktivitesinin gerçek değerden daha düşük okunmasına neden olan inhibitörler bulunabilir.

Özellikle relaps yapan Kronik Pankreatit vakalarında da bazen serum Amilaz aktivitesi normal bulunabilir. 

Amilaz Böbreklerden atılan bir enzim olduğundan, Kronik Renal Yetmezliği olan hastalarda serum Amilaz aktivitesi normalin iki katına kadar yükselebilir. İdrarla atılan Amilaz miktarı ise normal veya normalin altında bulunabilir.

Makroamilazemi olasılığının değerlendirilmesi sırasında olduğu gibi, Renal Yetmezliği olduğu bilinen kişilerde Akut Pankreatit olasılığı araştırılırken yalnızca serum Amilaz aktivitesi ölçümüne dayanılmamalıdır.

Aynı zamanda serum Kreatinin, idrar Amilaz ve idrar Kreatinin konsantrasyonları ölçülerek Amilaz/Kreatinin Klirens oranı (ACCR) hesaplanabilir.

Amilaz Yüksekliği Nedenleri :

Pankreatit

Kabakulak gibi Tükürük bezlerinde iltihaba neden olan durumlar

Perfore Peptik Ülser

Bağırsak Tıkanıklığı veya infarktı

Safra Yolu Tıkanıklıkları

Aort Anevrizması

Peritonit

Akut Apandisit

Serebral Travma

Yanıklar

Travmatik Şok

Postoperatif dönem

Diabetik Ketoasidoz

Özofagus, Akciğer ve Over gibi organların Maligniteleri Amilaz aktivitesi yüksekliklerinin başlıca sebeplerini teşkil eder.

Ektopik Amilaz üretimi yapan Metastatik tümörlerde normalin 25-50 katına varan yüksekliklere rastlanabildiği bildirilmektedir.

Normal Gebeliklerde orta seviyede yükselebilir.

Tübo-Ovarien Apselerde ve Oddi Sfinkterinde kasılmaya neden olan Narkotik Analjezik kullanımı sonrasında da aktivitesi yüksek bulunabilir.

Amilaz Düşüklüğü Nedenleri :

Kronik Pankreatit

Karaciğer Yetmezliği

Kistik Fibrozis durumlarında görülürse de tanıda pek kullanılmaz.

Makroamilazemi Nedir ?

Çoğu zaman, S tipi Amilaz’ın kanda IgG veya IgA antikorları ile kompleks oluşturması neticesinde ortaya çıkar.

Bu kompleksler Böbrekten atılamadığından serumdaki Amilaz aktivitesi yüksek bulunur.

Makroamilazemili hastalarda, hiçbir klinik bulgu mevcut olmadığı halde, serum Amilaz aktivitesi, referans aralığın üst sınırını 2-8 kata varan oranda aşabilir.

Buna karşılık idrar Amilaz aktivitesi normal veya düşük bulunur.

Makroamilazemi‘de serum Amilaz konsantrasyonunun yüksek olmasına karşın, Amilaz/Kreatinin Klirens oranı düşük bulunur.

Aynı anda Lipaz aktivitesinin normal sınırlar içinde bulunması da Pankreas dokusunda herhangi bir zedelenme olmadığını ve aktivite artışının Makroamilazemi’den kaynaklanabileceğini düşündürür.

Makroamilazemi Nedenleri Nelerdir ?

Makroamilazemi genel popülasyonda % 1 civarında görülür, Sistemik Lupus Eritematozus hastalarında ise sıklığı daha yüksektir.

Kardiyopulmoner Bypass

Diabetik Ketoasidoz

Multiple Miyeloma

Yanıklar

Aminoglikozid toksitesi ve

Renal Yetmezlikler, Amilaz/Kreatinin Klirens oranının yüksek bulunduğu diğer durumları oluşturur.

Klinik uygulamada bu teste daha çok, herhangi bir klinik bulgusu olmayan, ancak serum Amilaz aktivitesi yüksek bulunan kişilerde Makroamilazemi olasılığının değerlendirilmesi sırasında ihtiyaç duyulur.

Makroamilazemide bu oran düşük bulunur.

Numune :

Serum.

Referans Aralığı :

28-100 U/L

Yeni doğan döneminde serum Amilaz aktivitesi çok düşüktür. Pankreas kaynaklı Amilaz aktivitesi 2-3 yaşından sonra yetişkinlerdeki seviyeye yaklaşır.