Böbrek Taşı Neden Olur, Nasıl Düşürülür ?

Böbrek taşları, ürik asit ve kalsiyum gibi maddelerin zamanla kristalleşerek böbreklerde taşa benzer sert yapılar oluşturmasıyla karakterize bir sorundur.

Böbrek Taşlarının Özellikleri Nelerdir ?

Böbrek taşları (Nefrolitiazis) golf topu kadar büyük olabileceği gibi kum tanesi kadar küçük de olabilirler.

Düzgün yuvarlak, sivri, mektup kapağı, tabut kapağı, asimetrik vs. çeşitli şekillerde olabilirler.

Çoğu taş sarı-kahverengi renklerdedir. Ancak kimyasal bileşimine göre bronz rengi, altuni veya siyah renkli taşlar da olabilir.

Böbrek Taşı’nın Belirtileri Nelerdir ?

Küçük olan taşlar herhangi bir belirti vermeden veya çok az bir rahatsızlıkla dışarı atılabilirken, daha büyük olan taşlar çok şiddetli ve bele vuran ağrılara sebep olabilirler.

Bu ağrıların özelliği kolik denilen aniden artan ve azalan şiddette olmasıdır.

Bazıları ise üreterler, mesane ve üretra boyunca yer değiştirirler ve idrarla dışarı atılabilirler.

Bazende idrar geçişini önleyebilen tehlikeli tıkanıklıklar oluşturabilirler.

Terleme ve kusma da görülebilir.

İdrarın rengi bulanık ve bazen kanlıdır.

Böbrek Taşlarının Görülme Sıklığı Nedir ?

Oldukça sık görülen bir hastalıktır.

Erkeklerin % 10-15 i, kadınların ise ortalama % 5 inde görülür.

İlk olarak genellikle 20-30 yaşlarında ortaya çıkar. Özellikle erkeklerde bir kez taş oluşmuşsa 9 yıl içinde % 60 oranında taş tekrarlamaktadır.

Böbrek Taşı Neden ve Nasıl Oluşur ?

Böbrek taşını oluşturan sebepler kesin olarak bilinmemektedir.

İçilen suyun çok fazla sert (kalsiyum sulfat içeriği fazla) veya çok fazla yumuşak (sodyum karbonat içeriği fazla) olması bir etken olarak düşünülmektedir.

Aşırı alkol tüketimi, gut hastalığı da aşırı taş oluşumuna sebep olabilir.

Bazı araştırmacılar ise aşırı sıvı kaybına neden olan sıcak iklimlerde böbrek taşının daha sık rastlandığını, bazıları ise birtakım özel yiyeceklerin böbrek taşına neden olduğunu iddia etmektedir.

Genel olarak, vejetaryenlerde taş oluşma riski düşüktür.

Araştırmalar, et yiyenlerin yanı sıra, fazla miktarda meyve ve sebze yiyenlerde de böbrek taşı olgularına daha seyrekte olsa rastlandığını ortaya koymuştur.

Bununla beraber aşırı doygunluğa bağlı kristalleşme teorisi en çok kabul gören teoridir.

Vücudun susuz kalmasına bağlı olarak idrar daki sıvı oranı ile çözünen katı maddeler arasında dengesizlik oluştuğuna inanılır. Bu çözünmüş artık maddeler ile aşırı yüklenen idrar bir noktada doygunluğa uğrar ve bu noktadan sonra artık maddeler yavaş yavaş birikerek kristalizasyona ve taş oluşumuna sebep olur.

Normal idrar kristalleşmeyi engelleyen inhibitörleri içermektedir. Bir teoriye göre bazı kişilerde bu inhibitörler yeterli görevi yapamamakta, kristalleşmeyi ve dolayısıyla taş oluşumunu engelleyememektedir.

Kaç Çeşit Böbrek Taşı Vardır ?

Böbrek taşları kimyasal içerik olarak farklılıklar gösterir.

Kalsiyum Taşları

Tüm böbrek taşlarının yaklaşık % 70-80 i ya kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat ya da her ikisinin bileşiminden oluşur.

Kalsiyum diş ve kemik sağlığında önemli rol oynar ve normal diyette bulunur. Kalsiyumun fazlası idrar yolu ile ile vücuttan uzaklaştırılır.

Kalsiyum taşları hiperkalsiüri‘li (idrarda aşırı kalsiyum bulunması) kişilerde oluşmaktadır.

Kalsiyum taşı oluşan hastaların % 40’ında sebebi bilinmeyen ailevi geçişli kalsiyum metabolizması bozukluğu vardır.

Ender olarak da kalsiyum metabolizmasını harekete geçiren parotiroid hormonu‘nu aşırı miktarlarda üreten paratiroid bezi tümörü sebep olmaktadır.

Furasemid gibi diüretikler, kalsiyumlu bazlı antasitler ve steroidler de hiperkalsiüri’ye neden olabilmektedir.

Aynı zamanda bazı barsak hastalıkları, A ve D vitamininin çok yüksek miktarlarda alınması, et, tavuk, balık gibi yiyeceklerin aşırı alınması da sebep olabilmektedir.

Diyette B veya C vitamini’nin çok fazla olması ile kalsiyum oksalat taşlarının oluşumu arasında bir ilişki kurulmaktadır.

Ürik Asit Taşları

Böbrek taşlarının % 5-23 ü ürik asit taşlarıdır.

Ürik asit taşlarında genetik faktörlerin de rol oynadığı öne sürülmektedir.

Yüksek proteinli (özellikle et ürünleri fazla) diyet alanlarda ürik asit taşı oluşma olasılığı artmaktadır.

Ürik asit vücutta protein yıkımı sonucu normal olarak oluşur ve idrarla atılır. Ancak bazı kişilerde özellikle erkeklerde ürik asit böbreklerde ve eklem yerlerinde birikebilir.

Eklemlerde ürik asit birikmesi ailevi geçişli olan gut hastalığı’nda görülür. Böbreklerde birikmesi ile de ürik asit taşları oluşur.

Enfeksiyon Taşları

Tüm taşların yaklaşık % 20‘sini oluştururlar. İdrardaki ürenin bakteriler tarafından bozulması ile alkalileşen idrarda oluşan amonyak ve magnezyumun kristalleşmesi enfeksiyon taşlarına neden olmaktadır.

Üriner sistem enfeksiyonu geçirmeye daha yatkın olan kadınlarda erkeklere oranla daha sık rastlanmaktadır.

Sistin Taşları

Sistin sinir kas ve bazı dokuların yapı taşlarından olan aminoasitlerden biridir.

Ender görülen ailevi bir hastalık olan sistinüri de böbrekler de sistin taşları oluşur.

Tüm taşların % 1-2 sini oluşturmaktadır.

Daha nadir olarak lözin, tirozin gibi taşlarda görülebilmektedir.

Böbrek Taşı Kimlerde Sık Oluşur ?

Böbrek taşları erkeklerde 2-3 kat daha sık görülür.

Yine;

20-40 yaş arasındakilerde
Ailede taş öyküsü olanlarda
Tek ya da anormal böbreklerde
Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirenlerde
İlaç kullanımlarında (idrar söktürücüler, antasidler, tiroid ilaçları)
Bol et gibi proteinden zengin beslenenlerde
Suyu az içenlerde
Yatalak hastalarda
Ülseratif Kolit ve Crohn gibi bazı barsak hastalıkları veya ameliyatları geçirmiş olanlarda
İdrarda sitrat azlığında (sitrat taş oluşumunu önler)
İdrar pH’ını değiştiren durumlarda (alkaloz, enfeksiyonlar..) daha fazla böbrek taşı görülür.

Böbrek Taşı için Hangi Doktora Gidilir, Tanısı Nasıl Konur ?

Böbrek taşı sorununa nefroloji veya üroloji uzmanları bakar.

Genellikle böbrek taşları genel sağlık muayeneleri sırasında çekilen filmlerde tesadüfen saptanır.

Bazende şiddetli bel ve sırt ağrısı, idrarda renk değişikliği veya bulanıklık olan hastalarda yapılan idrar tahlili ve US görüntüleme ile tanı konur. Bazı taşlar ise görülmeyebilir, Bilgisayarlı Tomografi gerekebilir.

Böbrek Taşı Nasıl Önlenir ?

Taş oluşumunun kesin olarak önüne geçilemese de bazı şeylere dikkat ederek oluşum riski en aza indirilebilir :

Günde en az 2 litre su içilmelidir.

D vitamini takviyeli yiyecekler ve kalsiyum bazlı antasitlerden doktor yazmadıkça kaçınılmalıdır.

Çok fazla hayvansal gıda tüketilmemelidir.

Diyette tuz kısıtlanmalıdır.

Böbrek Taşı Nasıl Düşürülür ?

Büyüklüğü 1 cm’den düşük olan böbrek taşları, genelde doktorların kontrolünde cerrahi müdahaleye gerek kalmadan düşürülebilir.

Çay, kahve, kola gibi içecekler yerine bol bol su içmeli ve mümkün olduğunca da tuzdan uzak durmalıdır.

Düzenli olarak egzersiz yapmalıdır.

Böbrek taşının kendi kendine düşürülemediği durumlarda ise, çeşitli cerrahi yöntemler ile böbrek taşından kurtulmak mümkündür. Bu yöntemlerin başında ESWL (Taş kırma tedavisi), Üreteroskopi, Pertükan Taş Kırma (PCNL) ve RIRS (retrograd intrarenal cerrahi) yöntemi gelir.

Taşın yapısı, sayısı ve vücuttaki yerine göre metodu hekim seçer.

Böbrek taşının tekrar oluşma ihtimali yüksek olduğu için, bol sebze ve meyve tüketip, bol su içmeli ve ani kilo kayıplarından kaçınılmalıdır.

Okzalat bakımından zengin ıspanak, kakao, buğday kepeği, kahve, kola, ceviz gibi besinlerden uzak durmak okzalat taşlarından korunmada faydalıdır.

 

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: