Check Up Nedir, Faydalı mıdır, Gerekli midir ?

Check up, sağlıklı bireylerin sağlık durumlarının genel değerlendirilmesi ve henüz şikayete yol açmamış olası bir hastalığın tarama ile erken tanısıdır.

Çok basit bir örnekle insanın servise sokulmasıdır.

 

Arabamızı servise sokarak nasıl tüm parçalarına baktırıyor, gerekirse parça yeniliyor ve ileride arızaya yol açacak bir durumu (örneğin fren hidrolik yağı bitmiş, araç biraz daha gitse fren tutmayacak) önceden saptıyor ve önlemini alıyorsak (eksik yağı tamamlıyoruz), check up’tada vücudumuzun temel fonksiyonlarını gösteren bazı maddelere test yaparak bakarak hem mevcut sağlık durumumuzu öğreniyor hem de bazı hastalıklara yakalanma riskimizi öğrenip (örneğin CA 19-9 tümör belirteci yüksek çıkarsa bu Barsak, Mide veya Pankreas kanseri olma ihtimalini gösterir) ayrıntılı incelemeyle erken tanı olanağını sağlıyoruz.

Ülkemizde Check Up’a bakış nasıl yani bilinçlilik düzeyi nedir ?

Maalesef ülkemizde Check up mantığı yeterli seviyede kavranmış değil.

Çoğu kişi Check up’ı tıpkı bir formül gibi sabit testlerden oluşan bir işlem olarak biliyor ve hastalık çıkmasından korktuğu için yaptırmıyor. Birçoğu da sağlığına gerekli önemi vermediği için yaptırmıyor.

Tabi ki işin mali boyutu da var, bu da Check up yaptırmamakta bir etken. Ancak şu unutulmamalıdır ki Check up yaptırmak kişinin kendine ve sağlığına özen göstermesidir.

Bazı hastalıklar ve özellikle kanser de erken teşhis son derece önemlidir. Bu nedenle Check up taramaları sonucunda bu tür hastalıkların erken teşhisi, tedavi başarısını da artırmaktadır.

Unutulmamalıdır ki sağlığı korumak ve hastalanma riskini azaltmak için alınabilecek önlemler, tedavi sürecine oranla çok daha kolay ve ucuz olacaktır.

Ayrıca acaba hasta mıyım veya bir sorunum var mı diye içimize kurtlar düşeceğine geniş bir check up yaptırıp “ sağlıklıyım” deme rahatlığını yaşamak ta cabası.

Check Up’ta  nelere bakılır ?

Bu sabit değildir.

Ancak Check up’ın amaca hizmet etmesi için kan sayımı, organ fonksiyonlarını değerlendiren kan testleri (Karaciğer, Böbrek vb.), Sedimentasyon, Kolesterol ve lipid düzeyleri, Tiroit (guatr) testi, Hepatit (sarılık) testi, tam idrar analizi, tüm Batın Ultrasonografi, Akciğer grafisi, Elektrokardiyografi, dışkıda kan aranması ve tümör belirteçleri testleri mutlaka bakılmalıdır.

Check Up listesi nasıl belirlenir ?

Sabit listeler yapılabilir bu tür yaklaşım çok da doğru olmasa da uygulanabilir.

Ancak kişileri dinleyerek yaşına, cinsiyetine, mesleki ve yaşam tarzı alışkanlıklarına, aile öyküsüne, mevcut rahatsızlıklarına göre check up listesi hazırlamak daha doğru.

Böylece daha etkili sonuç alınabildiği gibi gereksiz testlerde yapılmamış olunur.

Check Up yaptırmanın yaşı var mıdır ?

Klasik olarak yoktur. Her yaşta yapılabilir.

Ancak bir düzen olması açısından 35 yaşından önce en azından şikayetlere yönelik Check up yaptırılabilir ancak 35-40 yaşından sonra büyük tehlikeler olan kronik hastalıklar, kanserler ve kalp hastalıkları baş göstermeye başladığından her yıl en az bir kez ayrıntılı Check up yaptırılmalı.

Check Up’ların fiyatları nasıl ?

Birçok hasta maddi imkansızlıklardan Check up yaptırmıyor. Bunu da göz önüne alıp mümkün olduğunca hastaları zorlamayan uygun fiyatlarda Check up uygulamak önemli.

Şunu da unutmamalıyız ki sağlığımız en değerli hazinemiz. Bu konuda sağlık merkezleri halka gerçekten gerekli panelleri içeren ve fiyat olarak da abartısız fırsatlar sunmalı.

Günümüzde Check Up fiyatları 200 – 1500 TL arasında değişebiliyor.

Check Up’la erken yakalanan hastalıklara örnekler neler ?

Birçok hastalık yakalanabilir veya düşünülüp ona yönelik ileri tetkikler yapılabilir.

Örneğin;

CA 15-3 testi yüksekse Meme kanseri,

PSA testi yüksekse Prostat kanserini,

kanda Demir aşırı artmışsa Hemakromatozis,

PTH aşırı yüksekse Hiperparatiroidiler,

Gaitada gizli kan pozitifse Barsak kanserleri,

İdrarda silendir, bol lökosit ve eritrosit görülmesi Pyelonefrit ve Glomerülonefrit gibi Böbrek hastalıklarını öncelikli olarak düşündürür ve özellikle onlara yönelik ileri tetkikle varsa erkenden yakalanmalarını ve tespitini sağlar.

Kadınlar için Meme tarama programı (Meme ultrasonografi + Mammografi) için başlangıç yaşı 35-40’tır. Hasta yüksek risk grubunda ise tarama 10 yıl önce başlamalıdır.

Birinci derece akrabalarında (Büyükanne, Anne, Teyze veya Kızkardeşlerden) Meme kanseri bulunan hastalar yüksek risk grubundadır.

Bunun dışında kadınlar ayda en az bir defa kendilerini elle muayene ederek Memede kitle varlığını araştırmalıdırlar. Menopozal-postmenapozal dönemdeki kadınların şikayeti olmasa bile Rahim ve Yumurtalık kanseri taraması amacı ile Transvajinal Ultrasonografi yapılmalıdır.

Check Up yaptırmanın bir diğer amacı da; yaşın, cinsiyetin, sigaranın, özellikle kadınlarda hormonal dönemlerin (doğurganlık-menopoz gibi) getirdiği olası hastalık risklerinin belirlenmesi, ailesel kaynaklı olan Şeker hastalığı, Koroner arter hastalığı, İnme ve Kanser riskinin araştırılmasıdır.

Ailede Koroner arter hastalığı riski olanlar için ek Check up tetkikleri; HDL-Kolesterol, LDL-Kolesterol, Efor testi ve Ekokardiyografi’dir.

Ailesinde Kanser öyküsü olan kadınlar yılda bir; PAP smear alınması, Meme ultrasonografisi, Mamografi, solunum fonksiyon testleri ve Akciğer Bilgisayarlı Tomografi çektirmelidir.

Ailesinde Kanser öyküsü bulunan erkeklerin de yılda bir kez; PSA, solunum fonksiyon testi ve Akciğer Bilgisayarlı Tomografi çektirmelidir.

Hangi aralıklarla Check-Up yaptırmalı ?

Günümüzde her sağlıklı bireyin en azından 40 yaşından sonra yılda bir kez Check Up yaptırması son derece önemlidir. Bununla beraber aile öyküsü olanlar veya 50 yaşın üzeri kişilerde bu daha da elzem.

Bazı Terimler : Kabaca Neden kullanılırlar;

Kemik Dansitometrisi

Özellikle Menopoz sonrası kadınlarda ortaya çıkabilecek Kemik erimesinin erken tanısında kullanılır.

Tüm Batın US

Karın içi organlarda (Böbrek, Karaciğer, Safra kesesi, Pankreas) oluşabilecek hastalıkların tespitinde kullanılır.

ALP/ GGT/AST/ALT

Karaciğer, Safra ve safra yolları, Kalp ve Böbrek hastalıkları ile ilgili oluşabilecek hastalıkların tanısında kullanılan testlerdir.

Kolesterol Paneli

Kalp damar hastalıkları yönünden risk belirlenmesi, Kolesterol metabolizmasının değerlendirilmesi, diyet veya tedavinin düzenlenmesi ve takibi gibi amaçlarla kullanılır.

Kan Sayımı

Kansızlık başta olmak üzere, çeşitli kan hastalıkları ve pek çok diğer hastalığın tanısında fikir verir.

Elektrolitler

Su ve elektrolit dengesindeki bozuklukların tespitinde kullanılır. Bazı hormonal hastalıklar ve Böbrek hastalıkları hakkında bilgi verir.

CRP/ Sedimantasyon

Genel hastalık belirteçleridir. Romatizma, Kanser gibi hastalıklarda da ön tanı tetkiki olarak kullanılır.

Gaitada Gizli Kan

Sindirim sistemindeki kanama ve kanserlerin ön tanısında kullanılır.

Açlık Kan Şekeri

Şeker hastalığının tanı ve takibinde yardımcı olur.

HBsAg

Hepatit B hastalığının tanısında kullanılır.

Ürik Asit

Gut hastalığının tanı ve izlenmesinde kullanılır.

BUN/ Kreatinin

Böbrek hastalıklarının erken tanısında kullanılır.

Tam İdrar

Böbrek ve idrar yolu hastalıklarının ön tanısında kullanılır.

PSA/ Serbest PSA

Prostat büyümesi ve kanserinin ön tanısında kullanılır.

TSH

Tiroid hastalıklarının tespitinde kullanılır.

LPa

Kalp damar hastalıkları yönünden risk belirlemesinde yardımcı olur.

Homosistein

Damar hastalıkları, özellikle Kalp damar siklerozu ve ven trombozu riskinin tayini için kullanılır.

CA 125

Yumurtalık, Rahim, Sindirim sistemi kanserlerinin ön tanısında ve tedavi takibinde kullanılır.

HbA1C

3-4 aylık bir süredeki ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi verir. Üstte saydığım testler daha birçok durumda artabilir yani sadece o hastalıklarla ilgili değildir.

Bunların sonuçlarını ilgili uzman hekimin değerlendirmesi gerekir.