Çinko Eksikliği Ne Yapar, Belirtileri Nelerdir ve Nasıl Ölçülür ?

Çinko bir eser elementtir yani  vücutta az miktarda bulunur ve gereklidir.

Vücutta demir’den sonra en fazla bulunan eser elementtir.

Alyuvarlar’daki (eritrositler) çinko miktarı, kandan yaklaşık 10 kat daha fazladır.

300 civarında enzim (karbonik anhidraz, alkalen fosfataz, laktat dehidrogenaz, süperoksid dizmutaz, DNA polimeraz, RNA polimeraz, karboksipeptidaz, alkol dehidrogenaz …) ve bir çok hormonun üretiminde (testosteron gibi) rol alır.

Vücudumuzun meşhur enzimlerinden ALP (alkalen fosfataz)nin çalışması için geçerlidir ve eksikliğinde ALP seviyeleri düşük bulunur.

 

Çinko eksikliği ne kadar sıktır ?

Çinko eksikliği, Dünya’ da en sık gözlenen mineral eksikliklerinden biridir.

Ülkemizde topraktaki çinko miktarı düşüktür. Çinkolu kapların ve çinko su borularının da artık kullanımdan kalkmış olması çinko eksikliğine katkıda bulunmaktadır.

Günde ortlama alınması gereken çinko miktarı yetişkinlerde 10-15 mg,  gebelerde 20 mg kadardır.

Diyette fosfat, fiber, fitatlar, kalsiyum ve bakır fazla ise çinko emilimi azalır.

Çinko kanda nasıl taşınır ?

Kanda başlıca albümin (% 50-70), α2-makroglobülin (%30-40),çok daha az olarak da transferin ve serbest amino asitlerle taşınır.

Çinko eksikliğine yol açan  hastalıklar nelerdir ?

  • Akrodermatitis enteropatika (en ünlü çinko eksikliği hastalığı)
  • Tetrasiklin alımı
  • Büyüme geriliği
  • Alkolizm
  • Kronik hastalıklar
  • Stres
  • Travma
  • Cerrahi
  • Malabsorbsiyon
  • Vejeteryanlık
  • Total parenteral beslenme
  • Talasemi
  • Orak hücreli anemi
  • Gebelik
  • Oral kontraseptif ilaçlar
  • Yaşlılık
  • Neoplastik ve Romatizmal hastalıklar, SLE, RA…) çinko eksikliğine yol açabilir.              

Çinko eksikliği belirtileri nelerdir ?

Hafif çinko eksikliğinde oligospermi, kilo kaybı ve hiperamonyemi olur.

Orta derece çinko eksikliği ise;

Büyüme gecikmesi

Hipogonadizm

Dermatit

İştah kaybı

Gecikmiş yara iyileşmesi

Anormal karanlık adaptasyonu

Mental letarji

İmmün yanıt bozukluğu ile karakterizedir.

ALP seviyesi düşük her hastada çinko eksikliği araştırılmalıdır.

Şiddetli çinko eksikliğinde;

Büllöz püstüler dermatit

Alopesi

Ağırlık kaybı

Diyare

Nöropsikiyatrik bozukluklar ve Yineleyen infeksiyonlar olur.

 

Çinko eksikliği nasıl giderilir ?

Saç dökülmesi, deride döküntü, tırnaklarda beyazlaşma, kilo kaybı, sperm düşüklüğü vs varsa cildiye uzmanına muayene olun.

Çinko testinde düşüklük saptanırsa doktorunuz çinko takviyesi yapabilir.

Çinko eksikliğinden korunmak için aşağıda saydığım, bol çinko içeren gıdaları çok tüketin.

  • İstiridye
  • Kızarmış Buğday
  • Dana Karaciğeri 
  • Yağsız Biftek 
  • Susam Yağı (tahin)
  • Kabak Çekirdeği 
  • Bitter Çikolata-Kakao
  • Kuzu eti
  • Yerfıstığı
  • Fasülye

Çinko yüksekliği ile giden  durumlar nelerdir ?

  • Hemoliz (Eritrositlerdeki çinko düzeyi plazmanın yaklaşık 10 katı kadar olduğundan, hemoliz plazma çinko düzeyini önemli ölçüde artırır. Bu nedenle serum 30 dk içinde, hemoliz edilmeden ayrılmalıdır)
  • Wilson hastalığı tedavisi sırasında fazla çinko verilmesi
  • Aşırı çinkolu ilaç alımı (vitamin, çinko katkılı ilaçlar)
  • Galvanizli kaplarla temas etmiş yiyeceklerin tüketilmesi
  • Düşük HDL
  • Gastrik erozyon
  • İmmun sistem bozuklukları

Çinko testi nasıl yapılır ?

Numune 

  • Serum veya EDTA’lı plazma.
  • Numune 30 dk içinde santrifüj edilmelidir.
  • Hasta 10 saat aç olmalıdır.
  • Numune tüpü oda ısısında 8 saate kadar, buzdolabında 4 güne kadar stabil kalabilir.

Çinko testi referans değerleri nelerdir ?

1 yaş ve altı : 50-120 ug/dl

1-15 yaş : 60-135 ug/dl

15 yaş ve üstü : 70-150 ug/dL

Çinko düzeyi için hangi test daha iyi ?

Günümüzde çinko eksikliğinin değerlendirilmesinde en sık serum ve plazma çinko düzeyi kullanılıyorsa da aslında istenmesi gereken Eritrosit içi (RBC çinko) testidir. Çünkü;

Plazma veya serum çinko testleri vücut çinko seviyelerini tam olarak yansıtamaz.

Kandaki çinko büyük oranda albümin ile taşındığından, nefroz, siroz ve malnütrisyon gibi albümin düzeyinin düşük olduğu durumlarda serum çinko düzeyleri de yalancı düşük bulunur.

Birçok ilaç (kortikosteroidler,  gonadal hormonlar, tetrasiklinler..) dolaşımdaki çinko düzeyini azaltırlar.

Enfeksiyon ve inflamasyon durumları da çinko seviyelerini düşürür.

“Çinko Eksikliği” ile ilgili videomuzu aşağıdan izleyebilirsiniz.

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: