Çinko Eksikliğinde (Düşüklüğü) Neler Olur, Belirtileri Nelerdir ? – Çinko Testi

Çinko (Zn) testi özellikle saç dökülmesi, kısırlık, sperm düşüklüğü, gece körlüğü, deri hastalıkları ve beslenme bozuklukları gibi durumlarda çinko eksikliğini değerlendirmek için istenir.

Çinko Nedir ?

Çinko eser elementtir (vücutta az miktarda bulunur ve gereklidir).

Vücutta Demir’den sonra en fazla bulunan eser elementtir ve başlıca Eritrositler, Prostat, Semen, Karaciğer, Böbrek, Hipokampus, Retina, Kemik ve Kas dokusunda bulunur.

Alyuvarlar’daki (eritrositler) çinko miktarı, plazmadan yaklaşık 10 kat daha fazladır.

Vücutta çok önemli görevleri vardır.

300 civarında enzim (Karbonik anhidraz, ALP, LDH, Süperoksid dizmutaz, DNA polimeraz, RNA polimeraz, Karboksipeptidaz, Alkol dehidrogenaz …) ve bir çok hormon üretiminde (Testosteron) rol alır.

Çinko eksikliğinde ALP  düşük bulunur.

Çinko’nun Vücuttaki Görevleri Nelerdir ?

Çinko’nun vücutta birçok önemli görevi vardır.

Başlıca;

RNA, DNA ve protein sentezi

Porfirin metabolizması

İnsülin aktivasyonu

Vitamin A’nın hücrelere taşınması ve kullanımı

Yara iyileşmesi

Hücrelerin çoğalabilmesi (IGF-1 sentezini ve etkisini artırır)

Koku ve Tad alma

Sperm yapımı

Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi

Davranış ve öğrenme performansının artışı

Bebek ve çocukların büyüme ve gelişimi

Kanda yağların taşınması olarak sayılabilir.

Çinko Eksikliği Nedir ?

Çinko eksikliği, Türkiye ve Dünya’da en sık gözlenen mineral eksikliklerinden biridir.

Ülkemizde tarım yapılan topraklardaki çinko miktarı yüksek değildir. Çinkolu kapların ve çinko su borularının da artık kullanımdan kalkmış olması çinko eksikliğine katkıda bulunmaktadır.

Günde ortalama alınması gereken çinko miktarı yetişkinlerde 10-15 mg, gebelerde 20 mg kadardır.

Diyette Fosfat, Fiber, Fitatlar, Kalsiyum ve Bakır fazla ise çinko emilimi azalır.

Diyetle alınan Çinkonun ortalama % 30’e emilir.

Kanda başlıca Albümin (% 50-70), α2-makroglobülin (%30-40), çok daha az olarak da Transferin ve serbest Amino asitlerle taşınır.

Çinko Eksikliğine Yol Açan Durumlar :

Alkolizm

Kronik Hastalıklar

Stres

Travma

Cerrahi

Malabsorbsiyon

Vejeteryanlık

Total parenteral beslenme

Penisilamin tedavisi sonrası

Decubitis ülserleri

Anoreksiya

Akrodermatitis enteropatika  (en ünlü çinko eksikliği hastalığı)

Tifo

Akciğer Tüberkülozu

Çeşitli Dermatolojik bozukluklar

Hastanede yatış süresinin uzaması

Tetrasiklin alımı

Kronik Karaciğer hastalıkları

Kronik Böbrek hastalıkları

Talasemi

Orak Hücreli anemi

Gebelik

Oral Kontraseptif ilaçlar

Yaşlılık

Neoplastik ve inflamatuar hastalıklar, SLE,RA : Bu hastalıklarda çinko eksikliğinin olası sebepleri anoreksi, açlık ve interlökin-І (IL-І) tarafından çinko’nun idrarla atılımının uyarılmasıdır.

Çinko Eksikliğinde Oluşan Hastalıklar :

Büyüme Geriliği

Erkek Hipogonadizm 

Oligospermi

Gece körlüğü

Toprak yeme

Kilo kaybı

Hiperamonyemi

Hafif Dermatit

İştah kaybı

Gecikmiş yara iyileşmesi

Mental letarji ve

İmmün yanıt bozukluğu sık görülür.

ALP  aktivitesi düşük her hastada çinko eksikliği araştırılmalıdır.

Saç Dökülmesi, İshal, Nöropsikiyatrik bozukluklar ve yineleyen infeksiyonlar ağır eksikliklerde görülür.

Çinko Nelerde Var ?

Vücudumuzun günlük çinko ihtiyacı ortalama 15 mg’dır.

Çinko eksikliğinden korunmak için aşağıda saydığımız en fazla çinko içeren gıdaları tüketebilirsiniz.

Gıda (100 gr)   Günlük ihtiyacı karşılama oranı (%)

İstiridye  110-1200

Kızarmış Buğday 112

Dana Karaciğeri  81

Yağsız Biftek  70

Susam Yağı (Tahin) 70

Kabak Çekirdeği  70

Karpuz Çekirdeği 70

Bitter Çikolata-Kakao 64

Kuzu eti 58

Yengeç  51

Yerfıstığı  44

Fasülye 9

Tavuk göğsü 7

Çinko Yüksekliği ile Giden Durumlar :

Hemoliz (Eritrositlerdeki çinko düzeyi plazmanın yaklaşık 10 katı kadar olduğundan, hemoliz plazma çinko düzeyini önemli ölçüde artırır. Bu nedenle serum 30 dk içinde, hemoliz edilmeden ayrılmalıdır)

Wilson hastalığı tedavisi sırasında fazla çinko verilmesi

Aşırı çinkolu ilaç alımı (vitamin, çinko katkılı ilaçlar)

Galvanizli kaplarla temas etmiş yiyeceklerin tüketilmesi

Düşük HDL

Gastrik erozyon

İmmun sistem bozuklukları

Çinko Testi Nasıl Yapılır ?

Koldan alınan kan serum veya EDTA’lı plazma olarak ayrılır ve bu cihazda çalıştırılır.

Serum için numune tüpleri nitrik asitle yıkanmış ve distile su ile durulanmış olmalı veya ticari metal free tüplere alınmalıdır.

Numune hemen santrifüj edilmelidir (30 dk içinde hücrelerden ayrılmalıdır)

Hasta 10 saat aç olmalıdır. Yemek yeme ile çinko seviyesi düşer.

Sabah 08:00 ve akşam 18:00 de serum düzeyleri maksimumdur (sabah saatlerinde kan alınmalıdır)

Numune tüpü oda ısısında 8 saate kadar, buzdolabında 4 güne kadar stabil kalabilir.

Referans Değerler :

Serumda çinko konsantrasyonu, pıhtılaşma esnasında Trombositlerin parçalanması, Hemoliz ve serumun plazmaya oranla daha az dilüe olması nedeniyle plazmadakinden  %15 daha yüksektir.

< 1 yaş : 50-120 ug/dl

1-15 yaş : 60-135 ug/dl

15 yaş ve üstü : 70-150 ug/dL

İdrar : 250-850 ug/L

RBC çinko : 1000-2000 µg/dl

Çinko Düzeyini Değerlendirmek İçin Hangi Test Daha İyi ?

Günümüzde her ne kadar çinko eksikliğinin değerlendirilmesinde en sık serum ve plazma çinko düzeyi kullanılıyorsa da aslında istenmesi gereken  Eritrosit içi yani RBC çinko testidir çünkü;

Plazma veya serum çinko testleri vücut çinko seviyelerini tam olarak yansıtamaz.

Kandaki çinko büyük oranda albümin ile taşındığından, nefroz, siroz ve malnütrisyon gibi albümin düzeyinin düşük olduğu durumlarda serum çinko düzeyleri de yalancı düşük bulunur.

Birçok ilaç (kortikosteroidler, gonadal hormonlar, tetrasiklinler..) dolaşımdaki çinko düzeyini azaltırlar.

Enfeksiyon ve inflamasyon durumları da plazma çinko düzeyini üstte saydığım anoreksiya, malnutrisyon ve IL-1 nedeniyle düşürür.

Plazma çinko düzeyi diürnal varyasyon gösterir. Yemeklerden sonra düşer, kısa süreli açlık durumlarında ise artar.

Tüm bu faktörler RBC çinko testinin kullanılması ile elimine edilebilir ve vücut çinko düzeyi hakkında çok daha sağlıklı bilgi edinilmiş olur.

 

“Çinko Eksikliği” ile ilgili videomuzu aşağıdan izleyebilirsiniz.

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: