Depremin Şiddeti ile Büyüklüğü Arasındaki Fark Nedir ?

Son 5.8’lik İstanbul Depremi’nden sonra ülkemizin gündemi tekrar deprem oldu. Malum Marmara’da ne zaman olacağı belli olmasa da 7.6 büyüklüğüne kadar bir deprem bekleniyor.

Bu yazımızda deprem ile ilgili birtakım bilgiler verdikten sonra depremin şiddeti ile büyüklüğü arasındaki fark nedir, merkez üssü nasıl hesaplanır gibi soruları kısaca cevaplandıracağız.

Deprem Nedir ?

Deprem, yerin sarsılması veya hareket etmesidir. Deforme olan yeraltı kayaçlarının fay yani bir kırık boyunca aniden hareket etmesi ile olur.

Fayın her iki tarafındaki bloklar hareket ederek yer titreşimlerini meydana getirirler.

Amerika’daki meşhur San Andreas fayı boyunca meydana gelen 1906 San Fransisko depremi, arazi incelemeleri itibarı ile o zamana kadar en iyi çalışılmış afetlerden biridir.

Yer kabuğu içinde sürtünmelerle biriken stres, fay boyunca bir bölgede bir sıkışmaya, kilitlenmeye yol açar. Sonuçta, bir müddet sonra bu kilitlenme, genellikle bir kaç dakika süren hızlı bir hareket ve metrelerce olabilen bir yer değiştirme (atım) ile deprem oluşturur.

Sismograf Nedir ?

Depremde ortaya çıkan dalgaları kaydeden ve kağıda çizerek incelenmelerini sağlayan aletlere sismograf denir.

Deprem sırasında ağırlığa bağlanan bir yazıcı kalem, hareket eden bir kağıt düzlemine depremi çizer.

Günümüzün modern sismometrelerinde 10-18 cm’lik yer değiştirmeler bile algılanabilmektedir.

Depremin Merkez Üssü Nasıl Saptanır ?

Bir depremin merkez üstünün saptanabilmesi için, sismograflardan sağlanan verilerle yürütülen çalışmalar ve varılan sonuç gerekir. Modern kayıt ve işlem istayonlarında, bu işlemler bilgisayarlarla ve tüm kayıtların işlenmesi ile yapılır.

Deprem Büyüklüğü Nasıl Hesaplanır ?

Depremin oluştuğu yeri bilmek kadar o depremin büyüklüğünü yani magnitüdünü
saptamakta önemlidir. 

Richter Ölçeği

1935 yılında ABD’lı bir sismolog olan Charles RICHTER, Astronomide kullanılan ve yıldızların
parlaklıklarını bir sayı ile ifade etme yöntemini depremlere uyguladı. Buna göre, Richter her depreme bir sayı (Richter büyüklüğü) atfetti.

Bu sayı, deprem sırasında çizilen kayıttaki eğrinin azami yüksekliği (amplitüd) ile orantılıdır. 

3 büyüklüğünde bir depremin enerjisi 33 tane 2 büyüklüğünde deprem yaratabilir.

Moment Büyüklüğü 

Klasik hale gelen ve halen kullanılan Richter ölçeğinden sonra sismologlar, bir depremden belirli uzaklıkta bir yerin nasıl sallandığından öte, o depremin odağında neler olduğu ile ilgili yeni bir büyüklük kavramı geliştirdiler.

Moment büyüklüğü, bir depremle ortaya çıkan enerji ile yakından ilgili bir kavramdır. Her ne kadar moment büyüklüğü ve Richter ölçeği ile benzer sonuçlara ulaşılsa da, moment büyüklüğü bir depremin sonuçlarından çok nedenleri ile ilgili olması nedeni ile bilim insanları tarafından daha tercih edilmektedir.

Depremin Şiddeti ile Büyüklüğü Arasındaki Fark Nedir ?

Depremin gücü 2 yolla ölçülmektedir. Bunlardan birisi depremin şiddeti diğeri ise büyüklüğü’dür. Bu iki kavram sıklıkla yanlış kullanılmaktadır.

Depremin Şiddeti; onun Binalar, doğa ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür.

Bir depremin yarattığı hasarı anlayabilmek için deprem büyüklüğü yeterli bir kavram değildir. Zira şehre 1.000 km uzaklıkta meydana gelen ve 8 büyüklüğünde bir deprem herhangi bir hasara yol açmazken, şehrin yakınında oluşacak 7 büyüklüklü bir deprem büyük hasara yol açabilir.

Bu etki, depremin büyüklüğü, derinliği, uzaklığı, yapıların depreme karşı gösterdiği dayanıklılık gibi etmenlerle değişik olabilmektedir. 

Depremin şiddeti, “Şiddet Cetvelleri”ne göre değerlendirilmektedir. 

Örneğin; depremin neden olduğu etkiler, şiddet cetvelinde VIII şiddet olarak tanımlanan bulguları içeriyorsa, o deprem VIII şiddetinde bir deprem olarak tariflenir.

Bu cetvellere göre, şiddeti V ve daha küçük olan depremler genellikle yapılarda hasar meydana getirmezler.

Depremin Büyüklüğü; deprem sırasında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır.  C. Richter tarafından 1930 yıllarında bulunan bir yöntemle depremlerin aletsel bir ölçüsü olan “Magnitüd” tanımlanmıştır.

Bugüne dek olan depremler incelendiğinde kaydedilen en büyük magnitüd değerinin 8.9 olduğu (1906 Colombiya-Ekvator ve 1933 Sanriku-Japonya depremleri) görülmektedir. 

Depremde Hasarları Ne Belirler ?

Depremlerde hasarlar, sarsıntı sırasında ve sonrasında, yapıların yıkılması ile meydana gelir.

Binalardan düşen malzemeler ve gaz ve elektrik hatlarından çıkan yangınlarla da
yaralanmalar ve ölümler oluşmaktadır.

Deprem dalgalarının geçtiği zeminin karakteri de deprem hasarlarını etkileyen önemli bir kriterdir.

Depremin kıyıya yakın yerlerde oluşması durumunda ise, Okyanuslarda saatte 800 km hızla hareket eden ve kıyıya vardığında yükseliği 20 metreye ulaşabilen deprem dalgaları olan Tsunami adı verilen dev dalgalar gelişebilir.

 

 

Bir cevap yazın