Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedenleri ve Tedavisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, kısaca DEHB, bireyde yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe ve dikkat sorunlarıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.

Bu çok sık görülen bozukluğu Özel Hayat Hastanesi‘nden Uzman Klinik Psikolog Filiz Yakmaz BASILGAN ile konuştuk.

DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) Nedir ?

Bu rahatsızlığın temel özelliği, kalıcı ve sürekli dikkatsizlik belirtileri ve yerinde duramama diye nitelenen aşırı hareketliliktir.

Yürümeye yeni başlayan 1-2 yaşlarındaki bir çocuğun çok hareketli olması beklenen bir durumdur. Ancak 12 yaşındaki bir çocuğun sınıfta 10-15 dakika bile yerinde oturamaması gelişimsel olarak olağan karşılanmaz.

DEHB olan Çocukların Özellikleri Nelerdir ?

Aşırı hareketlidirler. Sınıfta yada oturması beklenen durumlarda oturmaz ve yerinden kalkar el ve ayaklarını sürekli oynatırlar.

Kendi başlarına karar vermekte güçlük çekerler.

Sürekli konuşur, bağırır, başkalarını yaptığı işten alıkoyarlar.

Düzensiz oldukları için eşyalarını, kitaplarını, kalemlerini ve oyuncaklarını sık sık kaybederler.

Çoğu kez olası sonuçları düşünmeden kendini fiziksel olarak tehlikeye atabilirler.

Arkadaş bulmakta güçlük çekerler.

Akılları başka bir yerdedir, dinlerken karşılarındakinin gözlerine bakarlar ama dinlememiş yada duymamış görüntüsü verirler.

Başkalarına karşı itme, çekiştirme, vurma gibi davranışları sık gösterirler.

Saygısız ve küfürlü konuşurlar.

Zekaları normal ya da normalin üstünde olmasına rağmen genellikle okul başarıları düşüktür. 

Günlük işlerinde genellikle unutkandırlar. 

Ruh halleri değişkendir, depresyon görülebilir.

Kendine güvenleri azdır.

Uyku süreleri kısadır.

DEHB’i olan çocuk çoğunlukla ailenin ilk çocuğudur. 

Aşırı konuşkan ve gürültücü bu çocukların anneleri de normalden daha konuşkandır ve erken anne olmuşlardır.

Aile içinde DEHB görülme sıklığı normal populasyona göre daha fazladır.

Bu çocukların anne ve babalarında alkolizm, psikopati ve depresyon daha sıklıkla görülür.

Boyu ve kilosu yaşına göre ortalamanın altındadır.

Acıya dayanıklılık görülebilir.

Genellikle titizdir ve takıntıları vardır ki buna obsesif-kompulsif tepkiler diyoruz.

El yazıları bozuktur.

Sınıfta kalma oranı normal çocuklara göre daha fazladır.

Erkeklerde aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri daha çok görülmekte iken, kızlarda dikkatsizlik daha çok görülmektedir.

DEHB Neden Olur ?

Bilimsel araştırmalar DEHB’in biyolojik bir bozukluk olduğunu ortaya koymaktadır, ancak nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır.

Davranışları denetlemek için beyin tarafından kullanılan nörotransmitterlerin dengesizliği ve merkezi sinir sistemindeki anormal glikoz metabolizmasından kaynaklandığı ileri sürülmektedir.

Ayrıca bazı araştırmalar hamileyken alkol ve uyuşturucu almanın DEHB’ e yol açabileceği konusunda ipuçları sunmuştur.

Kaltımsal yönü de vardır. Aile çalışmalarından elde edilen bilgiler DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranının 2-8 kat fazla, kardeşlerinde ise diğer çocuklara oranla 2-3 kat fazla olduğunu göstermiştir.

Erken doğum, küçük yaşta geçirilen ameliyatlar, kaza veya hastalıklar ve bazı ilaçlar yine DEHB gelişiminde etkili olabilir.

DEHB Kimlerde Görülür ?

DEHB genellikle çocuklarda görülürse de, bazı araştırmalar DEHB’in yaşam boyu sürebileceğini göstermiştir.

DEHB tanısı konulan çocukların % 70-80’ i gençlik dönemlerinde bu belirtileri sürdürmektedir.

DEHB’li çocukların % 30-65’ lik kısmının ise yetişkinlikte bile tüm klinik belirtileri sürdürmeye devam ettiği görülmektedir.

DEHB Tanısı Nasıl Konur ?

DEHB tanısı için çocuğun gelişim süreci, tıbbi özgeçmişi, DEHB’in ailedeki geçmişi, sosyo-ekonomik ve psikolojik özellikler, çocuğun ve velinin birlikte gözlenmesi, test ve ölçeklerin uygulanması kullanılan başlıca metodlardır.

Bir çocukta, gençte veya erişkinde DEHB’nun var olduğundan söz edebilmek için, bu belirtilerin 7 yaşından önce ortaya çıkması, davranışların çoğunu en az 6 ay süreyle göstermiş olması ve bu belirtilerin günlük yaşamı etkileyecek boyutta olması gerekmektedir.

DEHB Tedavisi Nasıl Yapılır ?

DEHB nörobiyolojik bir rahatsızlık olduğundan bu çocuklar tıbbi tedavi görmelidir. İlaçla tedavi gören DEHB’li çocukların % 80’ninde belirtilerde azalma görülür.

Ancak belirtilerde azalma olması bozukluğun ortadan kalkması demek değildir. İlaçla tedavi çocuk psikiyatristi gerek görüyorsa verilir. Bunun yanı sıra davranışsal ve psiko-eğitimsel yardımlara da gereksinimi vardır. Aksi takdirde tek başına ilaçla tedavi amacına ulaşamamaktadır.

DEHB Tedavi Edilmezse Ne Olur ?

Eğer zamanında ve yeterli tedavi edilmezlerse DEHB’li bireyler madde bağımlılığı, depresyon, akademik başarısızlık, mesleki sorunlar ve evlilik sorunları yaşayabilirler.

Uygun olarak tedavi edildiklerinde DEHB’li pek çok birey üretken bir yaşam sürebilir.

DEHB olan Çocukların Ebeveynlerine Önerileriniz Nelerdir ?

DEHB’li çocukları suçlayıcı ve otoriter bir tutum içine girmek, çocukların düzensizliği ve dikkatsizliğini giderek arttırır.

“Çok dikkatsizsin”, “Sana kırk kere söyledim hep aynı hatayı yapıyorsun”, “Yine önüne bakmadan gidiyorsun” gibi cümleler dikkatini toplamasına yol açmaz aksine çocukta yetersizlik ve beceriksizlik duygusunu pekiştirir.

Bu çocuklar herkes tarafından çok eleştirildiği, sürekli olarak nasıl hatalar yaptığı vurgulandığı için özsaygılarını çabucak kaybederler. Anne baba olarak çocuğun olumlu yönlerini ön plana çıkarmanız, küçük şeyler de olsa doğru davranışlarını vurgulayarak cesaretlendirmeniz özsaygılarını gelişimi için çok önemlidir.

Davranış değiştirmede cezadan çok ödül kullanılmalıdır. Bu çocuklar ödüllendirilmeye diğer çocuklardan daha fazla ve daha çabuk ihtiyaç duyarlar.

DEHB’li çocuklar sabırsızdır ve bir işi yaptıktan hemen sonra geri bildirim beklerler. Önemli olan ödülün davranışın hemen ardında gelmesidir. Örneğin çocuğunuz başka şeylerle ilgilenmeden 15 dakika boyunca ödeviyle ilgilendiyse ödüllendirmek için akşamı beklemeyin.

Dikkatleri çok çabuk dağıldığı için ders çalışma ortamını çok iyi düzenlemelisiniz. Çalışma odası dağınık olmamalı, iyi aydınlatılmalı ve havalandırılmış olmalıdır.

Hareket etmesi için fırsatlar oluşturulması, sıkıldığı zamanlarda yapması için bazı ritmik hareketlerin öğretilmesi ve bunların yapılacağı bir yerin belirlenmesi enerjisini doğru biçimde aktarabilmesini sağlar.

Bu çocuklara dikkat çekecek yollarla talimat verilmelidir. Talimat verirken dikkatini çekmek için göz kontağı kurmak, tane tane sakin ama ciddi bir şekilde konuşmak işe yarayabilir. Bağırmak çocukta talimatın anlamına değil, sesin yüksekliğine odaklanmaya yol açar.

TV, Bilgisayar ve video oyunları sınırlanmalıdır. 

Ailenin tüm bireylerinin tedaviye katılıp aşırı disiplin ve aşırı hoşgörüden uzak, çocuğun gereksinimlerine duyarlı ve tutarlı olmaları önemlidir.

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: