Fekal Elastaz (Gaitada Elastaz) Testi Ne İşe Yarar ?

Fekal (Pankreatik) Elastaz önemli bir Pankreas hastalığı olan Kronik Pankreatit ve onun tanısında kullanılan nispeten yeni bir testtir.

Bu teste geçmeden önce “Kronik Pankreatit Nedir ?” sorusuna yanıt arayalım.

Kronik Pankreatit Nedir ?

Şiddetli olabilen Karın ağrısı, Pankreasta kalıcı fonksiyon bozukluğu ve yapısal değişikliklerin gözlendiği Pankreasın kronik yani uzayan iltihabi hastalığıdır.

İlerleyici bir hastalıktır, çok nadiren geriler.

Kronik Pankreatit Neden Oluşur ?

Birçok faktör Kronik Pankreatit gelişmesine neden olabilir veya tetikleyebilir.

Bunlar;

Alkol ve Yağlı Diyet

Alkol alımı, Kronik Pankreatitin en sık nedenidir (% 65-80).

Hastaların % 80’i Erkektir. Yüksek protein ve yağ tüketimiyle de Kronik Pankreatit arasında ilişki vardır.

İdiyopatik (Sebebi Bilinmeyen) Pankreatit

Kronik Pankreatitin 2.en sık görülen türüdür (% 20).

Kronik Pankreatite neden olabilecek diğer sebepler uzaklaştırıldıktan sonra idiyopatik Kronik Pankreatit düşünülebilir.

Otoimmun Pankreatit

Kronik Pankreatit’lerin % 3-5’inden sorumludur. Vücut kendi kendine saldırır. 

Hiperkalsemi ve Hipertrigliseridemi

Kronik Pankreatit vakalarının % 1’den azını oluşturur.

Hiperkalsemi’de Pankreas kanalları içinde Kalsiyum birikerek Pankreas’ta harabiyete neden olur. 

Kistik Fibrosis

Bu hastalarda tekrarlayan Solunum Yolu Enfeksiyonları bulunur. Ayrıntılı bilgiye buradan ulaşın.

Tümör ve Travmalar

Pankreas kanalında tıkanıklığa yol açan Tümörler veya delici ve künt Travmalar Pankreas’ta iltihabi reaksiyona, Pankreas kanalında hasar ve tıkanmaya neden olarak Kronik Pankreatit’e yol açabilir.

Kronik Pankreatit’in Belirtileri Nelerdir ?

Karın Ağrısı

En belirgin şikayettir.

Ağrı Karın üst kısımlarında hissedilir, kuşak tarzında olabilir ve Sırta, Omuza vurabilir. Ağrı genellikle yemek sonrasında ortaya çıkar ve bulantı ve kusma eşlik edebilir. 

Kilo kaybı ve Sindirim bozukluğu

Yağ ve protein emiliminde sorun yaşanması Pankreasın enzim salgılama kapasitesinin ancak % 80’inin bozulmasından sonra görülür.

Diyabet

Nedeni, Pankreastaki Adacık hücrelerinin harabiyetiyle kan İnsülin seviyesindeki düşmedir.

Diyabetin ortaya çıkması için pankreasın % 75’i harap olmalıdır.

Steatore

Dışkıyla aşırı Yağ kaybı olmasıdır.

Dışkı açık renkte, kötü kokulu olup Tuvalet taşına yapışan özelliktedir. Oluşması için Pankreasın % 80’ı harabiyete uğramalıdır.

Kronik Pankreatit Tanısı Nasıl Konur ?

Fizik Muayene

Kronik Pankreatit’te Karın muayenesi sırasında ağrı sık görülür.

Sekretin Testi

Kronik Pankreatit tanısında en duyarlı ama yapılması zor bir testtir.

Sekretin kişiye damardan verildikten sonra toplanan On İki Parmak Barsağı salgı hacmi ve salgı içindeki Bikarbonat miktarı belirlenir.

Bikarbonat miktarı ve salgı hacminin düşük olması Kronik Pankreatit’e işaret eder.

Serumda Enzim Ölçümü

Kanda Amilaz ve Lipaz yükselebilir.

Safra yollarında daralma olan vakalarda Bilirubin ve Alkalen Fosfataz (ALP) değerleri yükselir, ancak bu yükselmelerin birçok hastalıkta da görülebileceği unutulmamalıdır. 

Pankreas Görüntülenmesi

Ultrasonografi (US), Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR) ve ERCP gibi yöntemler kullanılır. 

Dışkıda Yağ Tayini

Kronik Pankreatit’te önemli bir bulgu olan Steatore (yağlı ishal) bu testle anlaşılabilir.

3 gün süreyle günde 100 g yağ içeren diyetle beslenen hastanın dışkısı 72 saat süreyle toplanır ve dışkıda atılan yağ miktarı ölçülür.

Normal insanlarda 24 saatlik dışkıdaki yağ miktarı 6 g’ın altındadır.

Steatoresi olanlarda bu miktar 18-20 g’ın üzerine çıkar.

Fekal Elastaz Nedir ?

Fekal Pankreatik Elastaz, Pankreatik ekzokrin fonksiyonların değerlendirilmesinde kullanılabilecek noninvaziv bir yöntem olarak orta ve ciddi Pankreatik ekzokrin fonksiyonlarının tanısına imkan vermektedir. 

CELA3B geni (Chymotrypsin-like Elastase Family Member 3B) tarafından kodlanan ve Pankreastan salgılanan Serin Proteaz grubundan (Kimotripsin, Tripsin, Kallikrein) bir enzimdir.

Pankreasdan Duodenum’a (Oniki Parmak Barsağı) geçen Elastaz, burada Tripsin tarafından aktive edilir.

İntestinal geçiş sırasında miktarında herhangi bir değişiklik olmadan Gaita ile atılır.

Geçişte Safra Tuzlarına bağlı olması, intestinal geçişleri sırasında proteolitik veya katalitik yıkımdan korunmasını ve parçalanmamasını sağlar.

Barsaklarda protein sindirimde rol alır. Ayrıca Kolesterolun Barsaklarda tasınması ve metabolizmasında da rol oynadığı düşünülmektedir. 

Klinikte Pankreas bezinin fonksiyonunu görmede ve Pankreas hastalıklarının tayininde kullanılır, nispeten yeni kullanıma girmiş bir testtir.

Günümüzün altın standart Pankreas Fonksiyon Testi olan Sekretin-Kolesistokinin testinden daha az invazif (daha kolay uygulanan, hastaya daha az zorluk çıkaran) ve daha ucuzdur. 

Fekal Elastaz Referans Aralığı :

Günümüzde çeşitli çalışmalardan elde edilen verilere göre ortalama;

Normal: 201 – 500 µg/g gaita

Hafif-Orta Pankreas Yetmezliği : 100-200 µg/g

Ağır Pankreas Yetmezliği : < 99 µg/g 

Numune :

Gaita (Dışkı) 

Saklama Koşulları :

1 g Gaita, ağzı kapalı Dışkı kutusunda Buzdolabında saklanır.

Bu şekilde 3 gün, dondurulursa 1 yıl stabildir.

1 saatten fazla oda ısısında beklemiş numunelerden çalışılmaz. 

Fekal Elastaz Testi Ne Kadar Faydalı ?

Çeşitli çalışmalarda elde edilen verilere göre bu testte ortalama;

Sensitivite : % 64- 92

Spesifite : % 70 -99 arasında değişmektedir.

ÖZETLE :

Pankreas yetmezlikleri ve Kronik Pankreatit tanısında Fekal Elastaz ;

İntestinal geçiş sırasında miktarında herhangi bir değişiklik olmaması,

Feçeste Pankreatik sıvıdan 5-6 kez daha fazla bulunması,

Uzun süre stabil kalması,

Tedavi amaçlı enzim preparatı kullanan Kronik Pankreatitli hastalarda, kullanmayan hastalara göre düzeyinde anlamlı bir değişme olmaması,

İlaçlardan, mide cerrahisinden, dismotiliteden ve İncebarsak hastalığından etkilenmemesi,

Nispeten ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle

Çok Yararlı ve Kullanışlı bir testtir.