Fosfor Nedir, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri ?

Fosfor testi başlıca kandaki Fosfor dengesinde değişiklik yaratabilen Kemik, Paratiroid bezi ve Böbrek’lerle ilişkili hastalıkların teşhisi ve takibi amacıyla kullanılır.

Vücuttaki toplam Fosfor’un % 85’i Kalsiyum ile kompleks yapmış olarak Kemik’te, kalanı hücrelerdedir.

Kandaki Fosfor total Fosfor’un sadece % 1’idir.

Fosfor Nedir ?

Kemik dokusu için gereklidir, Gukoz ve Lipid metabolizmasında, Asit-Baz dengesinin sağlanmasında ve vücutta Enerjinin bir yerden başka bir yere transfer edilip saklanmasında görev alır.

DNA ve RNA’nın da tamamlayıcı bir elemanıdır.

Karbonhidrat tüketimi veya infüzyonlarında Glukoz ile beraber Eritrosit’lere girdiğinden serumda seviyesi azalır.

Daima Kalsiyum ile beraber ölçülmelidir, çünkü ikisi arasında ters yönde bir ilişki mevcuttur.

Yani Kalsiyum artarsa Fosfor azalır ve Fosfor artarsa Kalsiyum azalır. Kalsiyum gibi kontrolü Parathormon (PTH) tarafından düzenlenir.

Fosfor Yüksekliği Nedenleri Nelerdir ?

En sık Hiperfosfatemi nedeni Böbrek fonksiyon bozuklukları ve Üremi’dir.

Bundan başka;

Hipoparatiroidizm (P yüksek, Ca düşük, Böbrek fonksiyonları normal)

Hipokalsemi

Süt-Alkali sendromu (Burnett’s syndrome): Aşırı Kalsiyum veya alkali (kalsiyum karbonat, süt, sodyum bikarbonat gibi) alımına bağlı Hiperkalsemi gelişmesi. Tedavi edilmezse metastatik kalsifikasyonlara, Böbrek yetmezliğine neden olur, fosfor düşer.

Aşırı Vitamin D alımı

Kemik kırıkları (özellikle iyileşme safhasında)

Kemik tümörleri

Kemiğe metastazlar

Addison hastalığı

Akromegali

Karaciğer hastalıkları (özellikler siroz)

Kardiyak resusitasyon

 

 

Fosfor Düşüklüğü Nedenleri Nelerdir ?

Hiperkalsemi

Hiperparatiroidizm

Riketsiya

Osteomalazi

Vitamin D eksikliği

Diyabetik Koma

Hiperinsülinizm

Damardan aşırı IV Glukoz infüzyonu

Alkolizm

Kusma ve şiddetli İshal

Malnutrisyon

Malabsorbsiyon

Gram Negatif Sepsis

Uzamış Hipotermi

Respiratuvar Alkaloz

Fosfor Testi Nasıl Yapılır ?

Koldan alınan 3-5 ml kan kuru tüpe (Serum) veya yeşil kapaklı tüpe (Heparinli plazma) alınır ve ayrılır.

Numune alındıktan sonra, fazla bekletmeden serumun ayrılması gerekir. Aksi halde, Eritrosit’lerden sızacak olan Fosfor, yalancı yüksek değerlerin ölçümüne sebep olabilir.

İdeal olarak hastanın aç olması istenir. Yemeklerden sonra Fosfor konsantrasyonunda düşme meydana gelir.

Fosfor çocuklarda normalde biraz yüksektir.

Hemoliz ile yalancı yüksek çıkar, onun için koldan kan alındıktan sonra hemen serum ayrılmalıdır.

Bazı ilaçlar seviyelerini düşürebilir.

Laksatifler veya Sodyum Fosfat’lı Lavmanlar Fosfor’u artırırlar (alımdan 3 saat sonra 5 mg/dl’ye çıkabilir).

Mevsimsel varyasyonlar tipiktir (kan seviyesi kışın minimumdur).

Sabahları değerler yüksektir, akşama doğru düşer.

Fosfor Eksikliği Belirtileri Nelerdir ?

Nöromüsküler, Nöropsikiyatrik, Gastrointestinal, İskelet kası ve Kardiyopulmoner sistem belirtileri görülür.

Hafif Hipofosfatemi (2-2.5 mg/dL) akut veya kronik olsun genelde belirti vermez.

Ağır Hipofosfatemi’de Dezoryantasyon, Fokal Nörolojik Nöbet, Kalp hastalığı ve Kas ağrısı gibi değişik bulgular gösterebilir.

Miyokard kasılması ATP azalması sonucu bozulur, Solunum sıkıntısı da Diafragma güçsüzlüğü sonrası ortaya çıkar.

Fosfat düzeyinin 1 mg/dl’nin altına inmesiyle Kardiyak output azalır ve semptomatik hal alır.

Referans Değerler Nedir ? 

2.7- 4.5 mg/dl (Erişkinler)
4.5 – 5.5 mg/dl (Çocuklar)
4.5 – 9.0 mg/dl (Yenidoğanlar) normal kabul edilir.

Fosfor için Panik Değer Nedir ?

1 mg/dL ve altında olması Kalp atımında yavaşlama ve Solunum zorluğu’na neden olduğundan hemen düzeltilmelidir.