Growth Hormon (GH, Büyüme Hormonu) Nedir, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri ?

Growth Hormon (GH, Büyüme Hormonu) başlıca Akromegali, Gigantizm, Büyüme gerilikleri gibi Growth Hormon üretiminde fazlalık veya yetersizlik bulunup bulunmadığının araştırılması amacıyla kullanılır.

Growth Hormon fazlalığı yetişkinlerde Akromegali, gençlerde ve çocuklarda Gigantizm’e, yetersizliği ise Cüceliğe ve Gelişme geriliğine sebep olur.

Growth Hormon Nedir ?

Growth Hormon, Hipofiz bezinin ön bölümünden (Adenohipofiz) salgılanan, 191 amino asitten oluşan, Polipeptit yapısında bir Hormon’dur.

Growth Hormon salınımı, epizodik ve pulsatil’dir. Salgılanmasını Hipotalamus’ta üretilen Growth Hormon Releasing Hormon (GHRH) uyarır.

Salgının inhibisyonu ise yine Hipotalamus tarafından salgılanan Somatostatin tarafından gerçekleştirilir.

Seks Hormonları

Klonidin

L-DOPA

Arginin

Propanolol

Hipoglisemi

Derin uyku

Açlık

Şiddetli Egzersiz GH salgılanmasını uyarırken,

Hiperglisemi

Glukokortikoidler ve

Dihidrotestosteron GH salgılanmasını inhibe edici yönde etki eder.

Growth Hormon’un, çocuklarda ve boy uzaması devam eden gençlerde doğrudan doğruya kıkırdak dokusunun Kondrosit hücrelerine etki ederken, Anabolik ve Metabolik etkilerinin çok büyük kısmını İnsülin-Like Growth Faktör 1 (IGF-1) aracılığı ile gerçekleştirir.

IGF-1 üretiminin en önemli kısmının gerçekleştiği Karaciğer, GH‘nun en önemli hedef organlarından biridir.

Karaciğerde sentezlenen IGF-1, IGF Bağlayıcı Proteinlere bağlanmış bir halde plazmada bulunur. Bu proteinlerin en önemlisi IGFBP-3’tür.

Diğer Hormonlar gibi IGF-1 de aktivitesini serbest halde iken gösterir. IGF-1, Somatostatinler gibi GH salgılanmasını inhibe eder.

Growth Hormon’un Etkileri Nelerdir ?

Çocuklarda ve genç yetişkinlerde Boy uzatıcı etki

Kalsiyum tutulumunu artırarak Kemiklerin mineralizasyonu

Kas kitlesinin artması

Lipoliz

Protein sentezi

Beyin dışındaki İç organların büyümesi

Karaciğer tarafından Glukozun alınmasını azaltma

Karaciğer’de Glukoneogenezis’i uyarma

Pankreas Adacıklarının korunması

Bağışıklık sistemi üzerine uyarıcı etki

Growth Hormon Düşüklüğü Nedenleri ?

Growth Hormon yetersizliği çocuklarda genellikle genetik sebepli izole GH yetersizliği şeklinde görülürken, yetişkinlerde görülen yetersizliğin sebebi çoğunlukla Hipofiz Adenomu‘dur.

Hekim nezaretinde dikkatle uygulanması gereken bir test olmasına rağmen, İnsülin verilerek oluşturulan Hipoglisemi’ye cevap olarak kan GH konsantrasyonunun izlenmesine dayanan uyarı testi, uzun yıllardan beri GH yetersizliği teşhisi için altın standart olarak kabul edilmektedir.

Hipoglisemi’nin oluşturulmasına rağmen, GH konsantrasyonunun yetişkinlerde 5 ng/mL, çocuklarda 10 ng/mL üzerine çıkmaması GH yetersizliğini düşündürür.

Ancak bu bulgunun başka testlerle de teyidi gerekir. Bu amaçla GHRH, Arginin, Glukagon, Propranolol, Klonidin, L-Dopa gibi uyaranların verilmesinden sonra oluşan GH cevabı değerlendirilebilir.

Growth Hormon Düşüklüğü Neye Yol Açar ?

GH yetersizliği, çocuklarda boy kısalığına ve genel olarak fiziksel gelişme geriliğine sebep olur. Fiziksel gerilik Cücelik boyutuna varabilir.

Yetişkinlerde ise, tablo dikkat çekici özellikler taşımayabilir.

Hafif-orta derecede santral Obezite

Kan basıncı artışı

LDL-Kolesterol konsantrasyonunda yükselme ve

Kardiyak Output azalması meydana gelebilir.

Kas ve Kemik kitlesinde azalma

Fiziksel ve Mental enerji azlığı

Hafıza zayıflaması

Konsantrasyon yeteneğinde azalma ve

Depresyon, Growth Hormon yetersizliğinin sebep olabildiği diğer belirti ve bulgulardır.

Growth Hormon Yüksekliği Nedenleri ?

Growth Hormon üretimi artışı, çoğunlukla Hipofiz Adenomu‘na bağlı olarak ortaya çıkar. Yalnızca % 1’inden daha azı Malign karakter gösterir.

Growth Hormon Yüksekliğinde Ne Olur ?

Growth Hormon üretimindeki artışın küçük yaşlarda, Kemiklerin epifiz plakları kapanmadan meydana gelmesi halinde, Gigantizm adı verilen, vücutta nispeten ölçülü bir şekilde büyüme artışı meydana gelir.

Growth Hormon üretim artışının yetişkinlerde, epifiz plaklarının kapanmasından sonra meydana gelmesi ise Akromegali olarak adlandırılan bir tabloya sebep olur.

El ve Ayaklarda büyüme parmaklarda kalınlaşma, Kafa ve Yüz kemiklerinin genişlemesine bağlı olarak yüz hatlarında kabalaşma olur.

Mandibula’daki büyüme daha belirgin olduğundan Prognathizm ve Çene eklemi ile ilgili oklüzyon sorunları yaşanabilir.

Dişler arası mesafe genişler.

Önkol ve Bilek kemiklerinin genişlemesine bağlı olarak sıklıkla Karpal Tünel Sendromu ile karşılaşılır. Dil, Farengeal ve Larengeal dokularda büyüme meydana gelir.

Bu sebeple Seste kabalaşma olur ve sesin derinden geldiği hissi edinilir.

Obstrüktif Uyku Apnesi yaşanmaya başlanır.

Vakaların yaklaşık % 50 kadarında Hipertansiyon ortaya çıkar.

Kardiyomegali, sol ventrikül dilatasyonu, Ejeksiyon Fraksiyonu’nda azalma gibi Kalp yetmezliği bulguları görülür.

Kas ve Kemik kitlesi artışına bağlı olarak vücut ağırlığında artma meydana gelir.

Dejeneratif Artrit ve buna bağlı Eklem ağrıları, vertebraların büyümesine bağlı Spinal Stenoz meydana gelebilir.

İnsülin direncinde artma sebebiyle sıklıkla Diabetes Mellitus gelişir.

Kolonda Polip oluşumu, Ciltte kalınlaşma, Terleme artışı, Kistik Akne ve Akantosis Nigricans gelişmesi bu hastalarda daha sık görülür

Bazen Growth Hormon’la birlikte Prolaktin salgısı artışı, bazen de GH üretimi yapan dokunun lokal etkisi sebebiyle Hipogonadizm gelişebilir.

Libido azalması, Empotans, Menstruel siklus bozuklukları ve Amenore gelişebilir.

Değerlendirme :

Plazma yarı ömrü 20-25 dakika’dır. Bu nedenle açlıkta bir kez alınan kan örneğinden yapılan çalışmanın değeri sınırlıdır.

Sağlıklı bireylerden, standart koşullarda alınan kan örneklerinde GH konsantrasyonu çok düşük, hatta bazen ölçülemeyecek seviyede bulunabildiğinden, GH yetersizliğinden kuşku duyulan çocuklarda çoğunlukla uyarı testlerine başvurmak gerekir.

Bu kişilerdeGH uyarısı ile salgılanan ve Growth Hormon’un metabolik etkilerine aracılık eden IGF-1 konsantrasyonunun ölçülmesi de değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Akromegali’ye neden olan Hipofizer tümörü bulunan bireylerde GH seviyesi genellikle yüksek bulunur. Normalde beklenenin aksine bu şahıslara Glukoz yüklenmesi ile GH seviyesinde düşme olmaz veya kısmen olur.

Obezite’de GH seviyesi düşük bulunur. Obez kişilerin dinamik testlere cevabı da bozuk olabilir.

Numune :

Serum (kırmızı veya sarı kapaklı tüp).

Numunenin sabah aç karnına alınması tercih edilir.

Hastanın numunenin alınması öncesinde 30 dakika kadar dinlendirilmesine ve Stres yaratabilecek etkilere maruz kalmamasına özen gösterilmelidir.

Referans Aralığı :

0 – 20 µIU/ml