HbA1c Nedir, Ne Anlama Gelir, Kaç Olmalı ?

HbA1c testi çok istenen testlerdendir ve başlıca olarak Diyabet tedavisinin orta vadede yeterince başarılı olup olmadığının değerlendirilmesi amacıyla kullanılır.

Diyabet Nedir ?

Diyabet günümüzde Kanser ve Kalp kastalıkları ile beraber en sık görülen, kronik ve iyi kontrol edilmezse sinsi olarak hayatı kısaltan, hatta ölüme götüren hastalıklardan birisidir.

Ortalama olarak her 1.000 hastalıktan 60 – 70 tanesi  Diyabet‘tir ve her yıl giderek de Diyabet hastalığı görülme oranı artıyor.

Diyabet Belirtileri Nelerdir ?

Diyabet başlangıçta belirti vermez ancak rastgele yapılan açlık kan şekeri ölçümlerinde saptanabilir.

İlerlemiş Diyabet hastalarında ise ;

Çabuk acıkma

Çok su içme

Çok yemek yeme

Çok idrara çıkma ve

Halsizlik olabilir.

Diyabet Tipleri Nelerdir ?

Diyabetik‘lerin % 90’ı Tip 2 yani İnsülin’e bağımlı olmasa da ilaç alması gereken tiptir.

Tip 1 yani İnsülin bağımlı ve Gestasyonel Diyabet de diğer tiplerdir.

Diyabet Tehlikeli mi ?

Diyabet’te ana ölüm nedenleri genellikle kan Glukoz seviyelerinin yıllar içinde istenen seviyede tutulamamasına bağlı olarak gelişen ;

Böbrek yetmezliği

Kalp hastalığı

Ateroskleroz vs olduğundan,

Körlük ve Kangren gelişme riski olduğundan, Diyabet’te en önemli hedef kan Glukoz seviyelerinin istenen seviyelerde tutulmasıdır.

Kan Glukoz’u takibiDiyabetik’lerde tek başına sağlıklı olmaz çünkü gün içinde İnsülin rezervine bağlı olarak kan Glukoz değerleri 5-10 kat değişebilir. Bu nedenle ortalama kan Glukoz değerlerini daha sağlıklı görmek için en sık kullanılan izlem testi HbA1c’dir.

HbA1c Nedir ?

HbA1c glikozillenmiş bir Hemoglobin’dir, farklı bir Hemoglobin değildir. Kabaca glukoz bağlanmış Hemoglobin oranıdır.

Bu testin avantajı Glukoz ölçümü gibi gün içindeki aşırı değişimlerden, açlık-tokluk durumlarından, egzersiz ve stresli durumlardan veya glukoz seviyelerinde ani değişiklik yapan diğer durumlardan etkilenmemesidir.

Erişkin bir insanda Hemoglobin’in % 96-97’si HbA, % 2-3’ü HbA2  ve % 0-1 HbF den oluşur. İşte HbA tipi Hemoglobin, kan şekeri sürekli yüksek olduğu durumlarda zamanla glikozillenir yani bu fazla Glukoz’dan yavaşça bağlanır, böylece HbA1c denen, aslında normal olan ama Glukoz bağlanmış Hemoglobin tipi kanda artar.

HPLC tekniğiyle bu HbA1 Kolon’dan ayrılma sıralarına göre HbA1a, HbA1b ve meşhur HbA1c olarak 3 tipe ayrılır. Farkları bağlanan şekerlerin farklı olmasıdır mesela HbA1b’de HbA1c’den farklı olarak Glukoz değil Pürivik asit bağlanmıştır.

HbA1‘lerin yaklaşık % 80’i HbA1c olduğundan pratikte bunun ölçülmesi Glikozillenmiş Hb’ler hakkında yeterli bilgiyi verir.

Hb’ler Eritrosit denen Kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunur. Ortamda ne kadar Glukoz varsa ve ne kadar uzun zamandır yüksekse o kadar Glukoz Eritrosit’lere girer ve Hb’e bağlanır ve o kadar yüksek HbA1c oluşur.

HbA1c Ne Anlama Gelir ?

Eritrositler ortalama 2-3 ay ömürlüdür, dolayısıyla HbA1c testi son 2-3 ay içindeki ortalama kan Glukoz seviyeleri hakkında bilgi verir.

Eritrosit ömrünü etkileyen bazı hastalıklarda Diyabet olmadan bile bu nedenle HbA1c değerleri yalancı değişiklikler gösterir.

Yine de son 1 aydaki kan Glukoz değişiklikleri, HbA1c’nin % 50 değerini belirler yani daha önemli belirleyicidir.

HbA1c seviyeleri 1 birim artarsa yani 5 iken 6 olursa, ortalama kan glukoz seviyelerinin 35 mg/dl arttığı kabul edilir.

Ortalama Kan Şekeri Nasıl Hesaplanır ?

DCCT/NGSP standartizasyonu bir formül yayınlamıştır. Buna göre;

Ortalama Kan Glukoz (mg/dl) = 35.6 x HbA1c (%) – 77.3 şeklinde kabaca hesaplanabilir.

HbA1c Ne İşe Yarar ?

Bu test en başta Diyabet tanı ve takibinde kullanılır.

HbA1c Ne Zaman Bakılır ?

Amerikan Diyabet Birliği (ADA) yılda en az 2 kez HbA1c testi bakılmasını ve kişi Diyabet’li ise HbA1c seviyelerinin % 7’nin altında tutulması gerektiğini bildirmiştir.

HbA1c Yüksekliği Nedenleri :

Diyabet

Demir Eksikliği Anemisi (yaşlı Eritrositler çok)

Splenektomi

Alkol zehirlenmesi

Kurşun zehirlenmesi

HbF ve H varlığı

HbA1c Düşüklüğü Nedenleri :

Hemolitik Anemiler

Kronik Kan kayıpları

Gebelik

Kronik Böbrek Yetmezliği (Üre Hb’e bağlanır, Karbamillenmiş Hb denir buna, HbA1c yi interfere eder)

Aşırı Aspirin kullanımı (Aspirin Hb’e bağlanır, Asetillenmiş Hb denir buna, HbA1c yi interfere eder)

Aşırı Vitamin C ve E alımı (Hb glikozillenmesini engelleyerek yalancı düşük gösterir)

HbC,D,E,S,G ve Lepore varlığı

Bu tür Hemoglobin varyantları varlığında veya Diyabetik Gebelerde HbA1c yerine son 2-3 hafta önceki ortalama Glukoz seviyelerini gösteren Fruktozamin testi daha yararlı olabilir.

Yine Böbrek Yetmezliği, Hemolitik Anemi, Aspirin kullanımı, Demir Eksikliği Anemisi vs varsa HbA1c değerleri klinikle uyumsuz olabilir ve bu durumlarda HPLC yerine Boronat Affinite Kromatografisi gibi daha az interferansa açık metodla test tekrarlanabilir.

Numune :

EDTA’lı tam kan.

Açlık şart değildir.

HbA1c Kaç Olmalı ?

Ortalama olarak % 4.8 – 6.3 arasında olmalıdır.