Hemoglobin C, S, D, E ve Hemoglobinopati Nedir ?

Normal bir erişkinde görülen Hemoglobinler HbA, HbA2 ve HbF şeklindedir.

HbA : Yetişkinlerde bulunan hemoglobin olup, 2α ve 2β zincirinden oluşmaktadır. Normal erişkinlerde bulunan hemoglobin’in % 95 – 97’sidir.

HbA2 : Doğumdan yaklaşık olarak 3 ay sonra sentezlenen bu Hemoglobin, 2α ve 2δ zinciri içermektedir. Normal erişkinlerdeki hemoglobinin % 2-3’ünü oluşturmaktadır.

HbF : Fetus ve yenidoğanda sentezlenen başlıca hemoglobin’dir. 2α ve 2γ zincirinden oluşmaktadır. Gebeliğin ilerleyen haftalarında fetusta HbF düzeyi giderek azalırken HbA artış göstermektedir.

Sağlıklı bir yenidoğandaki Hb’nin yaklaşık % 80’i HbF, % 20’si ise HbA şeklindedir.

HbF düzeyi 6 aylık bebekte % 5’in altına, 3-4 yaşında ise % 1’in altına düşerek yetişkinlerdeki düzeyine iner.

Anormal Hemoglobinler

Hemoglobin üretiminden sorumlu alfa, beta, gama, delta genlerindeki mutasyonlardan, yapısal değişikliğe neden olanlar anormal (varyant) hemoglobinleri, hemoglobin sentezinde azalma veya yokluğa neden olanlar ise Talasemi sendromlarını ortaya çıkarmaktadır.

Günümüzde 1000’nin üzerinde anormal hemoglobin bildirilmiştir. Bunların büyük bir kısmı heterozigot durumda bulgu vermediği için sıklıkla tarama çalışmalarıyla saptanır.

Anormal hemoglobinlerden bazıları yapısal özelliklerinden ötürü polimerleşme (HbS), kristalleşme (HbC) veya dayanıksız olmaları nedeniyle Hemolitik Anemi’ye neden olurlar.

Bazı hemoglobin varyantları (HbE) ise talasemik fenotip göstermektedir.

Hemoglobin S (HbS) : Hemoglobin S, beta globin zincirinde 6. pozisyondaki glutamik asidin valin’le yer değiştirmesiyle ortaya çıkmaktadır. Anormal Hemoglobinler içinde Türkiye’de en sık (% 0.37 – 0.6) görülen hemoglobin tipi HbS’tir. Çukurova bölgesinde bazı yörelerde bu sıklık % 3-44 arasında saptanmıştır.

Bir ebeveynden HbS, diğerinden bir başka hemoglobinopati (örneğin Beta Talasemi veya HbC) kalıtılması sonucu birçok Orak Hücre Sendromu oluşabilmektedir. Bu sendromlardan en sık görülenleri HbSC hastalığı, HbS/Beta Talasemi, HbS/D Punjab, HbS/O Arab, HbS/E’dir.

Hemoglobin C (HbC) : HbC varyantı, β-globin polipeptid zincirinde 6. pozisyondaki glutamik asit yerine lizin amino asitinin geçmesiyle oluşmaktadır. Bu değişiklik eritrositin dikdörtgen şeklinde deforme olmasına ve kristalleşerek çökmesine neden olmaktadır.

HbC taşıyıcısı olan HbC/A heterezigot bireylerde önemli bir klinik belirti görülmez iken, HbC/C homozigot bireylerde Kronik Hemolitik Anemi ve Splenomegali görülmektedir.

HbS/C heterozigot bireylerinde ise “Hemoglobin SC hastalığı” görülür. Bu hastalar orak hücre sendromundaki klinik tabloyu gösterirler.

Hemoglobin E (HbE) : Hb E’de β-globin polipeptid zincirinde 26. pozisyondaki glutamik asit yerine lizin amino asiti  geçmiştir. Bu değişim hemoglobinin daha az sentezlenmesine neden olduğundan fenotipik olarak Talasemik bulgular vermektedir.

Hb A/E heterozigot bireylerde hafif anemi görülür iken Hb E/E homozigot bireylerde, orta derecede anemi görülmekte olup, eritrositlerin ömrü biraz kısalmıştır.

Hemoglobin D (HbD) : Elektroforetik göçlerine dayanılarak HbD olarak adlandırılan birkaç varyant bulunmaktadır.

HbD’nin en yaygın görülen formu, Hb D-Punjab’dır. Bu varyant Hindistan’ın Punjab bölgesinde ve Pakistan’da yaygın olarak görülmektedir.

HbD-Punjab’ta, β-polipeptid zincirinin 121. pozisyondaki glutamik asit yerine glisin amino asiti geçmiştir.

HbA/D heterezigot ve HbD/D homozigot genotipli bireylerde herhangi bir semptom görülmemektedir. Hb S/D genotipli bireylerde Orak Hücre Sendromu görülmektedir.

Hemoglobin O Arab : HbO Arab beta globin zincirinin 121. pozisyonundaki glutamik asit yerine lizin gelmesi ile oluşmaktadır. Amerikan zencileri, Araplar, Sudanlılar, Bulgarlar, Türk halkı ile Kıbrıs Türklerinde bildirilmiştir.

Talasemi

Talasemiler, otozomal resesif geçiş gösteren, hemoglobin zincirlerinden birinin veya birkaçının hasarlı sentezi sonucu gelişen hipokrom, mikrositer anemi ile karakterize heterojen bir grup hastalıktır. Talasemi, α, β, γ, δ olarak tanımlanan hemoglobin zincirinin veya zincirlerinin az üretilmesi veya hiç üretilememesi ile oluşur.

Alfa zincir yapımı azlığı Alfa Talasemi, Beta zincir yapım azlığı Beta Talasemi’ye neden olmaktadır.

Beta zincir yapımı hiç yoksa β°, beta zincir yapımı az da olsa yapılıyorsa β⁺ talasemi adı verilmektedir. Dünya
nüfusunun % 3’ü Beta Talasemi taşıyıcısıdır.

Ülkemizde β talasemi taşıyıcılığı % 2 civarındadır.

Otozomal resesif kalıtılan β- talasemide, 300’ ün üzerinde genetik mutasyon saptanmıştır. Bazı tiplerinin kliniği ağırdır.

Beta Talasemi Klinik Sınıflandırma

Sessiz Taşıyıcılık; Globin sentezinde orta derece azalma vardır. HbA₂ düzeyleri normal ve periferik yaymaları normal, MCV hafif düşük olabilir.

Her iki ebeveyn sessiz taşıyıcı olduğu homozigot çocukta orta derece anemi (Hb 6-7 g/dL), nadiren
transfüzyon gereksinimi ve Hepatosplenomegali görülür.

β- Talasemi Minör (taşıyıcılığı): Üç tiptir.

Yüksek A2 taşıyıcılığı; en fazla görülenidir. HbA2: % 3.5-8, HbF: % 1-5.

Yüksek A₂, yüksek F ile olan β-talasemi taşıyıcılığı; Hem A₂ hem de HbF (% 5-20) yüksektir.

Normal A2 ile olan β-talasemi taşıyıcılığı; Sessiz taşıyıcılardan farklı olarak Hipokrom Mikrositer Anemi saptanır (A2 sınırdadır).

Beta Talasemi İntermedia (BTİ):

Homozigot Talasemidir, ancak klinik bulgular Beta Talasemi Majör (BTM) kadar ağır değildir. Enfeksiyon, cerrahi ve bazı özel stres durumları dışında Hb 6-10 g/dL düzeyindedir.

İlerleyen yaşla kemik iliği genişlemesine bağlı kemik değişiklikleri görülür. Ekstramedüller hematopoez kitleleri saptanabilir. Artmış demir emilimi sonucu demir birikim bulguları görülebilir.

Hct, eritrosit sayısı ve eritrosit indekslerinde (MCV, MCH,MCHC) azalma, RDW’de artış, eritrositlerde ağır hipokromi, mikrositoz, anizositoz, poikilositoz, hedef hücreleri, polikromazi, bazofilik noktalanma ve normoblastlar, retikülosit düzeyinde hafif artış (% 2-4) görülür.

Hemoglobin elektroforezinde ise HbA (% 10-20), HbF (% 70-80) ve HbA2’ de artma gözlenir.

Beta Talasemi Majör (BTM)

Klinik bulgular genellikle 6 ay–2 yaş arasında ortaya çıkar. İlk 4-6 ayda anemi ve anemiye bağlı bulgular görülür.

Hasta soluktur

Büyüme geriliği

Karında şişlik

Hafif sarılık

Hepatosplenomegali

Kısa boy

Büyük baş

Belirginleşmiş abdomen

Maksiller hipertrofi ve hiperplazi

Dental deformite

Frontal ve zigomatik kemiklerde hipertrofi

Uzun kemiklerde patolojik kırıklar hastalarda görülen ana bulgulardır.

BTM’de laboratuvar bulguları Beta talasemi intermedia ile aynıdır. Ancak Hemoglobin Elektroforezinde genellikle HbA sentezi daha az ve HbF total hemoglobinin % 80’inden fazladır.

BTİ ve BTM de genellikle klinik belirtiler erken ortaya çıktığı ve hasta yakınları tarafından kolaylıkla fark edilebildiği için tanı kolaydır. Tanı koyma BTT’de sıkıntılıdır. Çoğunlukla klinik belirti yoktur.

Alfa Talasemiler

Alfa Talasemiler, Alfa-globin zinciri sentezinde azalmayla karakterizedir. En sık görülen kusur delesyoneldir, non-delesyonel kusurlar da tanımlanmıştır. α globin genini ilgilendiren 500’ü aşkın mutasyon yayınlanmıştır.

Türkiye’de HbH’nin oranı % 3.6 olarak bildirilmiştir.

Alfa Talaseminin klinik olarak önemli fenotipleri Hemoglobin Bart’s Hidrops Fetalis ve Hb H hastalığı’dır.

Hb Bart’s Sendromu: α-talasemiyle ilişkili en ciddi klinik durumdur. Etkilenmiş fetuslar ya doğumda ya da doğumdan hemen sonra ölür. Hb Bart’slı kırmızı hücreler aşırı yüksek oksijen afinitesine sahiptir ve doku oksijenlenmesi yetersizdir.

Klinik özellikler ciddi anemi, belirgin Hepatosplenomegali, diffüz ödem, Kalp yetmezliği ve ekstramedüller eritropoez’dir.

HbH Hastalığı: HbH hastalığı fenotipik olarak değişkendir. Her ne kadar klinik özellikler genellikle yaşamın ilk yılında gelişse de; yetişkinliğe kadar görülmeyebilir veya asemptomatik bireylerde rutin hematolojik analiz sırasında tanı konabilir.

Bireylerin çoğunluğu mikrositik anemi, Dalak büyümesi, daha az sıklıkta Karaciğer büyümesi, hafif sarılık ve bazen hafif-orta derecede belirgin fasiyal özellikleri etkileyen talasemi benzeri iskelet değişiklikleri gösterir.

HbH’lı bireylerin çoğunluğu minör rahatsızlığa sahipken, bazıları düzenli kan transfüzyonu gerektirecek kadar ciddi etkilenmeye sahiptir. Çok nadir olgularda Hidrops Fetalis bulunur.

Alfa Talasemi Görünümleri

Alfa Talasemiler iki taşıyıcı durumuna (sessiz taşıyıcı ve α-talasemi trait) ve iki klinik olarak anlamlı duruma (HbH hastalığı ve Hb Bart’s hidrops fetalis) sahiptir

Sessiz Taşıyıcı (-α/αα) :

Tek bir α-globin gen delesyonundan kaynaklanır, α globin zincir sentezindeki azalma güçlükle saptanır. Çünkü tek gen delesyonuna karşın üç sağlam gen bulunduğundan farkedilebilir anormallik bulunmaz ve sessiz taşıyıcı durumu olarak adlandırılır.

Tümüyle asemptomatiktir veya hafif mikrositoz ve hipokromi vardır ancak Hb elektroforezi normaldir (Hb A2 normal veya düşük, Hb F normal).

Alfa-Talasemi Trait (-α/-α veya –/αα):

Demir eksikliğine benzer şekilde hafif hipokromik, mikrositik anemili minör klinik bir durumdur.

Hemoglobin H (HbH) Hastalığı (–/-α):

Dört α-globin allelin üçünün delesyonu ya da işlev bozukluğunun bir sonucudur. Dört β-globin zinciri (β4) bulunur.

Hafif-orta derecede (nadiren ciddi) mikrositer hipokrom hemolitik anemi ve Hepatosplenomegalili bir Bebek veya çocukta şüphelenilmelidir. Hafif talasemik kemik değişiklikleri etkilenmiş bireylerin yaklaşık üçte birinde görülür.

Hb Bart’s sendromunun aksine, HbH hastalığı yetişkinliğe dek yaşamla uyumludur.

Hemoglobin Bart’s Hidrops Fetalis (Hb Bart’s) Sendromu (–/–):

Dört α-globin alleli delesyona uğramış ya da işlevselliğini yitirmiştir. Dört γ-globin zinciri (γ4) bulunur. En ciddi Alfα-talasemi şekli olup ABO ya da Rh kan grubu uyuşmazlığı olmaksızın yaygınlaşmış ödem, asit, plevral ve perikardiyal efüzyon ve ciddi hipokromik anemiyle karakterizedir.

Genellikle gebeliğin 22-28 haftalarında ultrasonografiyle saptanır ve 13-14 haftalık gebelikte artmış ense kalınlığı, olası plasental kalınlık, artmış serebral media arter hızı ve artmış kardiyotorasik oran varlığında riskli gebelikten kuşkulanılabilinir.

Yenidoğan döneminde ölüm neredeyse kaçınılmazdır.

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: