Kan Tahlili Neden Aç Karnına Yapılır, Su İçilir mi ?

Kan tahlillerinin neden aç karnına yapıldığı, kaç saat aç kalınması gerektiği, su içilip içilemeyeceği gibi  konular laboratuvarda tahlil verecek kişiler tarafından haliyle merak edilir.

Bu yazımızda kan tahlilleri ile ilgili merak edilen konuları sizler için cevaplayacağım.

Sıkmaması için yazımıza soru cevap şeklinde ve kısa açıklamalarla devam edelim.

Kan Tahlili Neden Aç Karnına Yapılır ?

Kan tahlillerinin çoğunun aç karnına yapılması gerekirse de hepsinin aç karnına yapılması gerekliliği yoktur. Birçok biyokimya testi açlık gerektirir çünkü toklukta kan alınırsa ya kanda artan besin öğeleri testi gerçekleştiren kitin çalışmasını etkileyerek (lipemi diyoruz buna) doğru sonuç vermesini engelleyebilir, ya da yemekten sonra ani yükseliş olduğundan o madde yalancı olarak yüksek ölçülür.

Örneğin doktorunuz kanda trigliserid düzeyini görmek istedi. Bu test için en az 8-10 saat aç olmalısınız. Eğer kanınızı açken vermezde yemeklerden sonra verirseniz vücudunuzun besinlerle alınan trigliserid’i işleme ve kandan temizleme işlevi henüz yeterince yapılamadığından kanda trigliserid seviyeniz yalancı olarak olduğundan daha yüksek çıkar.

Oysa ki normalde yemeklerden sonra zaten trigliserid yükselir, vücut bir müddet sonra fazlasını kullanır veya depolar ve kandan temizler, böylece zararlı olmasını önler.

Testte öğrenilmek istenen vücudumuzun bu temizleme işlemini tam yapıp yapmadığını görmektir, yemeklerden sonra kan alınıp tokken test yapılırsa vücudumuzun bu yeteneği tam olarak sağlıklı bir şekilde değerlendirilemez.

Kan Tahlili Vermeden Önce Su İçilir mi ?

Bazı özel testler haricinde (aldosteron, ADH..) ve fazla aşırıya kaçmamak şartıyla su içmekte sakınca yoktur.

Kan Tahlili Vermeden Önce Ne Yapmalıyım ?

Doktorunuz tarafından aksi belirtilmedikçe ve özel bir testiniz yoksa kan vermeden önce 8-10 saat boyunca birşey yemeyin ve su harici birşey (kola, ayran, soda, şalgam, meyve suyu..) içmeyin.

Her ne kadar bazı testlerde açlık şart değilse de çoğu test istemi birden fazladır ve arada açlık gerektiren testlerde olduğundan testlerinizin sonucu sağlıklı olmayabilir, ertesi gün aç karnına tekrar kan vermek zorunda kalabilirsiniz.

Doktorunuz tarafından kesilmesinde sakınca olduğu söylenen ilaçlar haricinde (kalp ve tansiyon ilaçları gibi) mümkün olduğunca basit ilaçları (öksürük şurubu, ağrı kesici, vitamin..) test öncesi almayın.

Test öncesi en az 24 saat sigara da içmeyin. Hatta hiç içmeyin, bunu söylemek dile pelesenk oldu ama söyleyelim bir kez daha…

Hangi Testlerde 8-10 Saat Açlık Gerekir ?

Açlık kan şekeri, total kolesterol, gastrin, ürik asit, HDL, LDL, trigliserid, demir, demir bağlama kapasitesi, LDH, vitamin B12, bilirübinler, Na, K, Cl, kalsiyum, folik asit, ALP, GGT ve insülin açlıkta yapılması gerekli olan testlerdir.

Çay ve Kahve Testimin Sonucunu Etkiler mi ?

Kahve, çay ve çeşitli içeceklerde bulunan kafein birçok parametreyi etkiler.

Kafein adrenalin seviyesini artırarak glukoneogenezi uyarır, glukoz seviyesini yükseltir, renin ve katekolamin düzeylerini yükseltir, trigliserid ve serbest yağ asitlerini artırır.

Sigara İçmek Kan Tahlilimin Sonucunu Etkiler mi ?

Sigaranın laboratuvar testleri üzerine etkisi içilen sigara miktarına ve inhalasyon derecesine bağlıdır.

Sigara içiminden 30 dakika sonra plazma büyüme hormonu seviyesi 10 kat yükselebilir.

Kortizol sigara içmeyle 5 dk içinde %40 kadar artabilir.

Plazma laktatı artarken, pirüvat konsantrasyonu azalır.

Yine sigara içiminden 10 dakika sonra plazma glukoz seviyesi 10 mg/dl yükselebilir.

Sigara içenlerde kolesterol ve trigliserid seviyeleri içmeyenlere göre yüksek, HDL seviyeleri ise düşüktür.

Sigara içenlerde uzun dönemde  eritrosit  ve Hb seviyeleri de yüksektir.

Ayrıca sigara içenlerde lökosit sayısı içmeyenlere göre % 30 oranında yüksektir.

Tümör marker testlerinden olan CEA seviyesi de sürekli sigara içenlerde yüksektir.

Bu nedenle sigara içiyorsanız bari son 24 saat içmeyin, saydığım testlerinizin sonucu yanlış çıkabilir.

Kullandığım İlaçlar ve Alkol Testlerimin Sonucunu Nasıl Etkiler ?

İlaçların kas içi verilmesi CK ve LDH seviyelerini birkaç günlüğüne yükseltir.

Morfin kullanımı karaciğer ve pankreas enzimlerini (AST, ALT, GGT, ALP, Amilaz, Lipaz) yükseltir.

Diüretik ilaçlar hiponatremiye ve hiperkalsemiye sebep olur.

Tiazidler hiperglisemiye yol açar.

Fenitoin kullanımı, kalsiyum, fosfor, T3, T4 ve indirekt bilirubin seviyelerini azaltırken, ALP ve GGT seviyelerini arttırır.

Yüksek dozda vitamin C alımı glukoz  testini bozabilir.

Hangi Testlerde Özel Hazırlıklar Yapmam Gerekir ?

24 saatlik idrarda çalışılacak testler için idrar toplama prosedürü şu şekilde olmalıdır ;

İdrar toplama işlemi için temiz ve koyu renkli bir kap kullanılmalıdır.

İdrar toplama süresi boyunca idrar biriktirme kabı güneş ışıklarından uzak ve idrar dondurulmadan mümkün olan en serin ortamda saklanmalıdır.

İdrar biriktirme işleminin yapılacağı günün sabahı uyandıktan sonraki ilk idrar kaba biriktirilmeyip dışarı yapılmalı bundan sonraki süreçte ertesi gün uyandıktan sonraki ilk idrar dahil bütün idrarlar biriktirme kabı içinde biriktirilmelidir.

24 saat süresince idrarın tamamı idrar toplama kabı içine boşaltılır. Bu süre içinde toplama kabı serin bir yerde saklanır.

Ertesi sabah ilk idrar da toplama kabına alınarak en kısa zamanda laboratuvara ulaştırılır.

Gaitada Gizli Kan (GGK) Testi

Zorunlu durumlar dışında testten bir hafta öncesinden itibaren aspirin veya diğer antiromatizmal ilaçlar, ağrı kesiciler, ateş düşürücüler alınmamalıdır.

Testten iki gün öncesinden itibaren, demir veya demir içeren ilaçlar ve C vitamini içeren ilaçlar kullanılmamalıdır.

Hastada ishal, hemoroid, adet kanaması olması durumunda test uygulanmaz.

5-HIAA 

Numune ışıktan korunmalı, pH 4 olacak sekilde idrar asitlendirilmeli, idrar toplamadan önce 3 gün ve toplama sırasında serotoninli gıdalar (çikolata, vanilya, muz, portakal, limon, domates, ceviz, patlıcan, ananas, çay, kahve tüketilmemeli, aspirin, antihipertansifler zorunlu olmadıkça alınmamalıdır.

ACTH

Numune sabah 08:00-10:00 veya 16:00-18:00 arasında alınmalı, hemen soğuk ortamda alınıp dondurularak gönderilmelidir.

Aldosteron

24 saati geçecekse gönderim numune dondurulmalıdır.

Diüretikler, antihipertansifler, östrojen ve progesteronlu ilaçlar en az 2 hafta önceden kesilmelidir.

Normal sodyum dieti yapılmalıdır.

Ayakta alınacaksa hasta en az son 2 saatini ayakta geçirmelidir.

Yatarak alınacaksa sabah yataktan kalkmadan önce alınmalıdır.

Hangi pozisyonda alındığı mutlaka yazılmalıdır.

Growth Hormon -GH 

Aç olarak alınmalıdır, serumu ayrılıp hemen dondurulmalıdır.

Numune almadan önce hasta en az 30 dk dinlenmış olmalıdır.

C-Peptid

Aç olarak alınmalıdır, serumu ayrılıp hemen dondurulmalıdır.

Gastrin

Aç olarak alınmalıdır, serumu ayrılıp hemen dondurulmalıdır.

24 saat öncesinden anti-asit, anti-kolinerjik, H2 bloker, ve 1 hafta öncesinden proton pompa inhibitörleri (lansaprazol-omeprazol…) kesilmelidir.

IGFBP-3

Serum ayrılıp hemen dondurulmalıdır.

Norepinefrin-Epinefrin-Metanefrin

EDTA’lı plazma hemen ayrılıp dondurulur ve donmuş gönderilir.

İdrar ise pH 4 olacak sekilde asitlendirilir.

Kortizol 

Açken alınmalıdır.

Varyasyon nedeniyle sabah 08:00- 10:00 veya 16:00-18:00 arasında alınmalı ve alım zamanı tüp üstüne yazılmalıdır.

Okzalat (idrar) 

İdrar toplamadan 2 gün önce ve toplama sırasında ıspanak, çikolata, domates, çilek, dondurma, pasta, et, tavuk, balık yenmemelidir.

Vitamin C’li (askorbik asit) ilaçlar kullanılmamalıdır.

Renin (Plazma Renin Aktivitesi )

EDTA’lı plazma soğuk ortamda hemen ayrılıp dondurulmalıdır.

Ayakta alınacaksa en az 2 saat ayakta geçirilmelidir.

Yatarak alınacaksa sabah yataktan kalkmadan alınmalıdır.

Hangi pozisyonda alındığı tüpe yazılmalıdır.

ACE 

ACE inhibitörlü antihipertansif ilaçlar (kaptopril, kapril, lopril vs) örnek alımından 12 saat öncesinden kesilmelidir.

VMA 

İdrar asit üzerine toplanır ve soğuk ortamda gönderilir.

Spermiyogram için 2-6 gün arasında cinsel perhiz olmalıdır.

Kan Tahlilleri İçin Kan Verirken Neden Sabah Verilmelidir ?

“Siklik varyasyon” dediğimiz bir olay vardır.  Vücut sıvılarındaki maddelerin konsantrasyonlarında günün, haftanın, ayın veya yılın belli zamanlarında beklendiği şekilde meydana gelen değişikliklerdir bunlar.

Serum demir ve kortizol düzeyi saat 08.00’den 16.00’e kadar % 50 değişebilir.

Serum K seviyesi akşama doğru düşme eğilimindedir.

Çoğu hipofiz hormonu gece artar gündüz ise düşer.

Bu nedenle sağlıklı değerlendirme için demir, kortizol, K (potasyum), prolaktin, TSH, Growth hormon (büyüme hormonu-GH) gibi testler için kan sabah saatlerinde alınmalıdır.

Kan Alınan Tüpler Neden Farklı Renklerde Oluyor ?

Bazı testler için kanın antikoagülanlı yani pıhtılaşmayı önleyici madde bulunan tüplere, bazı testler için ise antikoagülansız tüplere alınması gerekir.

Bu nedenle testin tipine göre karışmaması, rahat anlaşılması için tüpler gerek kapak rengi, gerekse boyut ve şekil bakımından farklı yapılmıştır.

Kan Tahlili İçin Çok Fazla Tüpe Kanımı Aldılar, Kanım Biter mi ?

Bu durum da bazı hastalar için stres kaynağı oluyor.

“Yahu 4 tüp kan aldılar, kanım kalmadı” şeklinde serzenişler ve strese girmeler nadir değil.

Hemen söyleyeyim bunu boşuna dert etmeyin. Kan tahlili için alınan kan insanın kanını bitirmez.

Vücudumuzda 4,5 litre kadar kan vardır. Kan tahlili için kan tüpleri ise 4- 8 ml arası kan alır.

Yani 3-4 tüp alınan kan, sizin kanınızın en fazla 250- 500’de biridir, sorun yaratmaz.

Kan bağışı esnasında bile 800 cc kan verildiğini düşünürseniz devede kulak bile değildir, korkmayın.

Kan Tahlili Ne Kadar Sürede Belli Olur ?

Bu tamamen sizden istenen testin tipine, sayısına, o laboratuvarın bu testleri bizzat kendinin  çalışıp çalışmamasına, personel sayısına ve iş yüküne göre değişir.

Örneğin rutin çalışan ve o testi kendi yapan bir laboratuvar biyokimya testlerini yaklaşık olarak 2-6 saatte, hormon testlerini 3-6 saatte, hemogram testlerini 1-3 saatte verebilir ama bunlar yaklaşık değerlerdir, dediğim gibi her laboratuvarın durumu farklıdır.

Kan Tahlili Nasıl Yapılır ?

Doktorunuz sizden test yapılmasını ister.

Laboratuvar üstte saydığım şartları karşılıyorsanız sizden ilgili tüplere kolunuzdaki toplardamardan kan alır.

Bu tüpler laboratuvarda bir takım ön hazırlık ve işlemlerden (barkod basılması, tüpün tipine göre pıhtılaşmasının beklenmesi, sonra santrifüj edilip serum veya plazmanın ayrılması, bunların cihaza verilmesi, sonucun uzman doktor tarafından onayı..) geçtikten sonra sonuç size rapor edilir.

Kan Tahlilleri Neden Yapılır ?

Hemen hemen tüm hastalıklarda kanda tanı koymaya yardımcı olan değişiklikler olur.

Örneğin diyabette kanda glukoz değerleri ve HbA1c düzeyleri, enfeksiyonlarda hemogramda WBC düzeyleri, gut hastalığında kanda ürik asit değerleri artarken, anemi yani kansızlıkta Hb ve HCT değerleri, hipotiroidide FT3 düzeyleri düşer.

Çoğu hastalık muayene bulguları ile tahmin edilebilirse de tüm hastalıkların neredeyse % 70-80’ine kesin tanı koymak için laboratuvar testleri gereklidir.

Dolayısıyla gerek kan, gerekse idrar, gaita, kültür, sperm gibi tahliller doğru tanı koyma, hastalıkların gidişatını ve tedaviye yanıtını izleme gibi durumlar için olmazsa olmaz işlemlerdir ve laboratuvarın ne kadar önemli olduğunu bize gösterir.

Umarım hasta olmaz ve tahlil yaptırmak zorunda kalmazsınız ama kalırsanız üstte anlattığım noktalara dikkat etmeyi unutmayın.

Esen kalın…

Dr.Kemal ASLAN

Biyokimya ve Klinik Biyokimya Uzmanı

 

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: