Kök Hücre Tedavisi Nedir, Ne İşe Yarar ?

Kök Hücre Tedavisi yaklaşık son 15 yıldır çok tartışılan ve gittikçe de popülaritesini artıran bir konu. Geleceğin de en önemli tedavi yöntemlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Lösemi gibi hastalıklarda uzun yıllardır kullanılan Kök Hücre Tedavisi, halen geliştirilmeye çalışılıyor ve özellikle bu tedavi ile gelecekte Organ yetmezliğinden kaynaklı ölümlerin bitmesi amacı güdülüyor.

Bu yazımızda Kök Hücre Tedavisi’ni özet bir şekilde anlayacağız.

Kök Hücre Nedir ?

Vücudumuzda yaşlanan ve ölen hücrelerin yerlerine yenileri oluşturulmaktadır. Canlı vücudundaki bütün hücrelerin ilk ana hücresine “Kök Hücre” adı verilir ki bu hücrelerde farklı hücrelere dönüşebilirler.

Kök hücreleri, kendini yenileme özelliğine sahip, özelleşmiş hücrelere farklılaşabilen, vücut içinde veya laboratuvar ortamında uygun şartlar sağlandığında birçok farklı hücre tipine dönüşebilen farklılaşmamış
hücrelerdir.

Kök hücreleri diğer hücrelerden ayıran iki temel özellik bulunmaktadır; Bölünüp, çoğalabilme (proliferasyon) ve kendini yenileyebilme (rejenerasyon).

Kök Hücre Tipleri Nelerdir ?

Kök hücreler birden fazla hücre tipine farklılaşabilirler. Bunlar;

Totipotent

Tam bir İnsan oluşturabilecek kapasiteye sahip olan bu hücreler, sınırsız farklılaşma yeteneğine sahiptir. Bu hücreler embriyo, embriyo sonrası tüm doku ve organların kaynağını oluşturan kök hücre türleridir.

Pluripotent

Embriyonik gelişimde üç germ tabakasından köken alan ve yaklaşık 200 çeşit hücreye dönüşebilen hücrelerdir. Organizmada birçok dokunun oluşmasına kaynaklık etmesine rağmen, yeni bir birey oluşturamazlar.

Multipotent

Pluripotent hücrelerden daha sınırlı sayıda hücre tipine dönüşebilen ve tek bir yönde farklılaşmak üzere programlanmış hücrelerdir.

Örneğin; Kan hücrelerini oluşturacak kök hücreleri, Alyuvarlar, Akyuvarlar ve pıhtılaşmayı sağlayan Trombositler gibi birbirinden farklı özelliklere sahip üç ana grupta farklılaşırlar.

Deri kök hücreleri çeşitli tipteki Deri hücrelerini, Kas kök hücreleri de farklı tipteki Kas dokularını meydana getirirler.

Kök hücreler vücudun onarımında görev alıp, dokuları yenileyebilme yetisine sahiplerdir. Vücudumuzu oluşturan hücrelerin kaynağıdırlar, yaşlanırken bozulan, hasarlanan yada hastalanan dokuları yenilerler. Bir nevi vücutta “Yedek Parça” görevi görürler.

Kök Hücre Tedavisi Nedir ?

Kök Hücre Tedavisinde yapılan şey hasarlanmış hücre ya da dokuları onarmak veya yenilemek için kök hücreleri kana vermek yada hasarlı dokuya doğrudan nakletmektir.

Kök Hücre Tedavisi Hangi Hastalıklar için Kullanılıyor ?

Kök Hücre Tedavisi halen Tıbbi yararı kanıtlanmış olarak çok az durumda kullanılıyor. Özellikle Lösemi gibi Kan ve Bağışıklık sistemi bozuklukları ile edinilmiş Kemik iliği işlev kaybı gibi bazı sağlık sorunları kan kök hücre nakliyle etkin bir şekilde tedavi edilebilmektedir.

Akut ve Kronik Lösemiler

Myelodisplastik Sendrom

Myeloproliferatif ve Lenfoproliferatif Hastalıklar

Lipozomal Depo Hastalıkları

Konjenital (Kalıtsal) Bağışıklık sistemi Hastalıkları 

Ortopedik Hastalıklar

Kısırlık

Deri Hastalıkları kök hücre tedavisinin sık kullanıldığı durumlardır.

Günümüzde araştırmacılar Organ naklinin yerini alabilecek kök hücre tedavisi ile ilgili çalışmalar yapmaktadırlar.

Beyin, Kalp, Karaciğer gibi organlar ciddi hasarlar gördüklerinde doğal biçimde yenilenemezler. Kök hücreler bölünebilme ve farklılaşma yeteneğine sahip olduğu için hastalık veya yaralanma sonucu hasar gören organ ve dokuların yenilenmesinde kullanılabilir mi diye araştırmalar sürmektedir.

Diyabet

Romatizmal Hastalıklar

Sinir Sistemi Hastalıkları (Parkinson, Alzheimer)

Sinir Sistemi ve Omurilik yaralanmaları’nda da deneysel çalışmalar sürmektedir.

Son yıllarda ise dokuya özel kök hücreler de doku nakillerinde kullanılmaya başlandı. Deri ve Kornea gibi doku ve organlar için, bu dokuların içerdikleri kök hücreler uzun dönemli yenilenmeye katkıda bulunmaktadır.

Kök Hücre Tedavisi Mucize mi ?

Hayır.

Kök Hücre Tedavileri mucize tedaviler değildir hatta çoğu durumda tedavi etkinliği tam bilinmemektedir.

Bununla beraber modern Tıbbın elindeki en önemli silahlardan biridir ve çözümsüz olan Kronik hastalıklarda heyecan verici sonuçlar alınmaktadır.

Kök Hücre Tedavisi Lösemi gibi kan ve kemik iliği hastalıklarında çok önemli olsa da halen Dünya genelinde çok yaygın ve rutin kullanılmamaktadır.

Bir çok hastalığın tedavisi için, belirli bir hasarlı hücre ya da hastalıklı dokuyu onarmak amacıyla hangi hücrelerin en çok işe yarayacağı ve o hücrelerin vücutta hedef dokuya nasıl ulaştırılacağı konusu halen belirlenme aşamasındadır.

Buna ek olarak, nakledilen hücreler hastanın vücudunda uzun yıllar kalabileceğinden olası yan etkiler de tam bilinmemektedir.

Bu nedenle, kök hücre tedavisi alan hastalarda dikkatli gözlem ve uzun dönemler boyunca takip son derece önemlidir. Dolayısıyla ümit vaad etse de henüz mucize tedavi değil demek yanlış olmaz.

Her Kök Hücre Tedavisi Aynı mı ?

Hayır.

Medyada gördüğünüz ve artık iyice popüler olan tüm Kök Hücre Tedavileri aynı değildir. Hatta Kök Hücre Tedavisi diye diye lanse edilen tedavilerin çoğu Kök Hücre bile değildir. 

Örneğin PRP denen meşhur tedavi aslında Kök Hücre Tedavisi değil ama bilerek veya bilmeyerek öyleymiş gibi algı yaratılmaya çalışılıyor.

PRP (Platelet Rich Plasma) yani Trombositten Zengin Plazma demektir ve burada kişinin vücudundan küçük bir miktar kan alındıktan sonra kanın özel bir işlem ile plazmasının ayrıştırılarak, vücuda enjeksiyon yoluyla geri verilmesi işlemi yapılır.

Elde edilen plazma, “Platelet” yani Trombosit’lerden oldukça zengindir. Platelet’ler, içerdikleri büyüme faktörleri sayesinde yara iyileşmesinde önemli role sahiptir. Trombosit’lerdeki bazı büyüme faktörlerinden zengin bu plazma (PRP) tedavisi ;

Dermatolojide cilt gençleştirme

Yara izleri

Çatlakların giderilmesi

Saç dökülmesi ve

Ortopedi tedavisinde kullanılır. Ancak gerçek Kök Hücre Tedavisi ile ilgisi yoktur.

Yine CGF, PRGF gibi tedavilere de Kök Hücre diyenler vardır, bunlar da büyüme faktörleriyle onarım sağlarlar ancak Kök Hücre değildir.

Kök Hücre Tedavisi için Nelere Dikkat Etmeliyim ?

Öncelikle tedaviyi uygulayan Hekim, gerçek Kök Hücre Tedavisi yapan bir Hekim olmalı. Bunun için Sertifika ve Referanslarını araştırınız.

Kas İskelet sistemi ve Eklem ağrıları ile ilgili en başarılı sonuçlar yağ dokudan alınan kök hücreler, SVF tedavisi ve kemik iliği kaynaklı kök hücre tedavileri ile olmaktadır.

Ayrıştırma sonrası kaç milyon kök hücre verildiğini sorunuz.

Canlılığı koruma ve enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla kök hücrelerin sizden alındığı gün uygulanması önemlidir, bunu da Hekiminize sorunuz.

Kök Hücre Tedavisi Zor mu, Ameliyat Gerekli mi ?

Hayır.

Kök Hücre Tedavisi, ameliyathane ortamına gerek olmadan yapılabilmektedir. Özellikle de sürekli çektiği ağrılar nedeniyle hayat kalitesi düşen ve sosyal hayatı sekteye uğrayan kişilerde oldukça faydalı sonuçlar vermektedir.

Narkoz, Anestezi verilmez, hastaya kesi uygulanmaz.

Tedavi genellikle poliklinik koşullarında günü birlik olarak kolay bir şekilde uygulanır ve hasta normal hayatına devam eder.

Kök Hücre Tedavisi Nasıl Yapılıyor ?

Eskiden kök hücreler yalnızca kemik iliğinden Biyopsi ile alınmaktaydı. Bu hem zordu ve az sayıda kök hücre sağlıyordu.

Son dönemlerde ise yağ dokularında yüksek miktarda (kemik iliğinden 500 kat fazla) kök hücrelerin varlığı tespit edildi. Dolayısyla kök hücre tedavisi için genelde yağ dokuları kullanılıyor.

Kök Hücre Nakli Çeşitleri Nelerdir ?

İki çeşit kök hücre nakli uygulanıyor.

Allojenik Kök Hücre Nakli

Kök hücre başkasından alınır. Hastanın öncelikle kardeşi, yoksa en yakın akrabası ve yine bulunamazsa akraba dışı bir vericiden alınan kök hücre ile uygulanan bir nakil işlemidir.

Kök hücreler kemik iliği veya çevre kanından temin edilebileceği gibi Yenidoğan Bebeğin Göbek Kordon’unda da elde edilebilir.

Allojenik kök hücre nakli genellikle Kanser başta olmak üzere kemik iliği yetmezliği gibi hayatı tehdit eden durumlarda tercih edilmektedir.

AML
ALL
Miyelodisplastik Sendrom
Kemik iliği yetmezliği
Ağır Aplastik Anemi
Hodgkin dışı Lenfoma
Hodgkin Hastalığı
KML
KLL başlıca kullanım alanıdır.

Otolog Kök Hücre Nakli

Kök hücre nakli kişinin kendinden hazırlanır. Otolog kök hücrenin uygulanması için kişinin kemik iliği veya çevre kanından kök hücreler alınır. Ancak günümüzde kemik iliğinin yanı sıra daha çok çevre kanından elde edilen kök hücreler kullanılır.

Çevre kanından kök hücrelerin alınabilmesi için 4-5 gün G-CSF isimli ilaç kullanılarak kemik iliği içindeki kök hücrelerin çevre kanına çıkması sağlanır.

Lenfoma
Multipl Miyelom
Germ Hücreli Tümörler
Akut Lösemi başlıca kullanım alanıdır.

Kök Hücre Naklinde Donör Nasıl Belirlenir ?

Öncelikle kardeş başta olmak üzere aile bireyleri donör olarak değerlendirilir. Aile bireylerinden uygun verici sağlanamaması durumunda ise akraba olmayan vericiler üzerinden bir değerlendirilme yapılır.

Öncelikle dönorun tam uyumlu olması beklenir. Yapılan  testler sonucunda 8/8 şeklinde bir uyum olması gerekir. Bunun yanı sıra bazı durumlarda bu uyum oranı tama yakın yani 7/8 veya 9/10 şeklinde olabilir.

Tama yakın uyumun elde edilemediği durumlarda yarı yarıya uyum sağlanmış vericilerden yararlanılabilir.

Ülkemizde iki adet tarama merkezi bulunmaktadır. İstanbul Üniversitesi TRİS ve Ankara Üniversitesi TRAN olmak üzere iki araştırma merkezi üzerinde detaylı incelemeler ve araştırmalar yapılmaktadır.

Kimler Donör Olabilir ?

18-55 yaş arasında ve en az 50 kilo ağırlığında olan her sağlıklı birey kök hücre vericisi olarak merkezlere başvurabilir.

Vericinin herhangi bir bulaşıcı veya bağışıklık sistemi hastalığının bulunmaması gerekir.

 

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !