Kreatinin (Crea) testi ve Kreatinin Klirensi, Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedenleri

Kreatinin testi başlıca olarak böbrek hastalıklarının ve yetmezliğinin değerlendirilmesi ve takibi amacıyla kullanılır.

Kreatinin yüksekliği genellikle böbrek yetmezliği göstergesi olarak bilinir ama birçok testte olduğu gibi
farklı hastalıkların da tanısında kullanılır ve testi etkileyen faktörler yine her testte olduğu gibi bilinmelidir.

Ülkemizde maalesef bu konuda yeterli düzeyde akademik eğitim verilmediğinden ve bilgi kaynağı olmadığından, ayrıca preanalitik hata kaynakları çok olduğundan (numune alım, saklama, transport özelliklerine tam riyet etmeme, test için hasta hazırlığının yetersiz olması, testi etkileyen faktörleri yeterince bilmeme ve/veya önemsememe
nedeniyle çoğu test sonucunda yalancı ( düşük veya yüksek) sonuçlar alınabilmektedir.

Bu nedenle sağlıklı değerlendirme için en azından o test ile ilgili aşağıda da bahsedeceğim interferans faktörleri olabildiğince akılda tutulmaya çalışılmalıdır. Şimdi gelelim kreatinin’e, bakalım sadece böbrek yetmezliğinde mi artar veya cihaz arızasında mı düşük bulunur.

Kreatinin kaslarda enerji deposu olarak rol alan kreatin fosfat’ın yıkım ürünüdür.

Kişinin vücut ve kas kitlesine bağlı olarak sabit hızda üretilir ve bu nedenle kadın ve çocuklara oranla erkeklerde kan seviyesi daha yüksektir.

Hemen tamamı böbreklerden atılır, yani bir atık son üründür.

 

 

Kreatinin testi genellikle böbrek fonksiyonlarını ve hastalıklarını değerlendirmek için istenir. Serumdan çalışılabildiği gibi eşzamanlı olarak 24 saatlik idrardan da çalışılabilir, bu daha çok kreatinin klirensini hesaplamak için istenir, böbrek fonksiyonları hakkında daha sağlıklı bilgi sağlar.

Kreatinin genellikle yine başka bir böbrek fonksiyon testi olan BUN (Blood Urea Nitrogen, kan üre nitrojeni, Üre / 2.14 = BUN ) ile beraber istenir.

İdrar kreatinini ayrıca birçok diğer test için düzeltme faktörü olarak istenebilir. Kreatinin sabit bir oranda üretilip böbrekten atıldığından idrarla atılan diğer maddelerin konsantrasyonlarının kıyaslanmasında kullanılabilir, tipik örnekleri idrar protein /keatinin oranı ve idrar mikroalbümin /kreatinin oranıdır.

Böbrek fonksiyonlarını değerlendirmede kreatinin BUN’a oranla daha duyarlı ve özgüldür.

 

Kreatinin yüksekliği ile giden durum ve hastalıklar

Akut ve kronik böbrek yetmezlikleri
Hipovolemi ve şok
Dehidratasyon
Konjestif Kalp yetmezliği
Hipotansiyon
Ağır enfeksiyonlar
Glomerülonefritler (otoimmün, infeksiyon veya ilaçlara bağlı)
DIC (Dissemine intravasküler koagülopati)
Akut Tübüler Nekroz (ilaç ve toksinlere bağlı tübüler hücre ölümü)
Transplantasyon rejeksiyonu
Nefrotoksisite
İntertisyel Nefritler
Piyelonefritler (bakteriyel böbrek infeksiyonları)
Diyabetik böbrek hastalığı
Multisistem hastalıklar
Tübüler obstrüksiyon
Prostat büyümeleri
Üreter hasarı
Üreter obstrüksiyonu
Üretrada taş
Renal Taş
Mesanede taş
Fazla protein ve et yeme (% 30 kadar artırabilir)
Askorbik asit (C vitamini )
Ketoasidozis
İlaçlar (vankomisin, gentamisin, cefoxitin,metotreksat, cisplatin, siklofosfamid, mitramisin,
semustin..)

Nefrotik sendrom
Karaciğer hastalıkları ile birlikte olan böbrek yetmezlikleri
Metabolik hastalıklar (Hipertirodizm, orak hücreli anemi, amiloidoz)
Kas hastalık ve travmaları (rabdomiyoliz, akromegali, gigantizm, müsküler distrofi, myastenia gravis, polimiyozit..)
Böbrek tümörleri ve tümör invazyonları

 

BUN/Kreatinin > 20  (kreatinin normal)

• Prerenal Azotemi (Hipovolemi ve şok, dehidratasyon, konjestif kalp yetmezliği, hipotansiyon, ağır enfeksiyonlar )
• BUN artışı yapan katabolik doku yıkımları (kanser, yanık,sepsis..)
• Gastrointestinal kanamalar
• Böbrek bozukluğuna ilaveten fazla protein alımı-yıkımı veya doku yıkımı

BUN/Kreatinin > 20 (kreatinin artmış)

• Üriner yol obstrüksiyonları (Tübüler obstrüksiyon, prostat büyümeleri, üreter hasarı, üreter obstrüksiyonu ,üretrada taş, renal taş, mesanede taş)
• Prerenal azotemi + böbrek yetmezliği

BUN/Kreatinin < 10 (BUN düşük)

• Akut tübüler nekroz
• Karaciğer hastalıkları (üre sentezi azalır)
• Starvasyon (uzun açlık, malnütrisyon..)
• Sürekli diyalize girme
• Uygunsız ADH sendromu
• Gebelik

BUN/Kreatinin < 10 ( Kreatinin yüksek)
• Fenasemid tedavisi (kreatin –kretinin dönüşümünü artırır)
• Kas hastalıkları ve travması

 

Kreatinin Düşüklüğü (genelde çok önemli değildir)

• Küçük vücut yapılı olma
• Azalmış kas kitlesi
• Ağır Karaciğer hastalıkları
• Yetersiz protein alımı
• Gebelik (0.4 -0.8 mg/dl olur)
• İkterli serum, glukoz, histidin ve kinidin bileşikleri ile kreatinin yalancı düşük bulunur.

 

Kreatinin için Panik Değerler 

Diyalize girmeyenlerde > 10 mg/dl

 

Serum kreatinin düzeyi ile GFR (glomerüler filtrasyon hızı) arasında ters lineer bir ilişki bulunmaktadır. Pratik değerlendirmede normal limitler içinde bile kreatinin değişimlerinin renal fonksiyonlarnda önemli oranda azalmaya işaret edebileceği akılda tutulmalıdır. Örneğin kan kreatinin düzeyinin 0.6 mg’dan 1.2 mg’a çıkması her iki değer de normal olsa bile renal fonksiyon ve GFR’da % 50’lik bir kaybın göstergesi olabilir.

Değerlendirmede dikkat edilecek bir başka nokta yaşla birlikte GFR’da düşme olmasıdır. 40 yaşından sonra bir hastalığı olmayan sağlıklı insanlarda GFR’da yıllık ortalama 1ml/dk’lık azalma olur.

HESAPLANAN KREATİNİN KLİRENSİ

Yaşa, cinse ve kiloya göre hesaplanan kreatinin klirensi tek başına kreatinin düzeyine göre GFR’ı tahmin etmede daha başarılıdır. Yöntemin avantajı idrar toplanmasına ihtiyaç göstermemesidir.

GFR= (140 – yaş) X vücut ağırlığı / serum kreatinin X 72

Kadınlarda bu formülle elde edilen sonucun 0.85 ile çarpılması gereklidir.

KREATİNİN KLİRENSİ

Kreatinin klirensi yapılmasında zorluk olmasına karşı tarama testleri dışında GFR’yi belirlemede pratikte en fazla kullanılan yöntemdir. Normal değerler genelde 90-120 ml/dk’dır. Klirens kavramı birim zamanda ilgili maddeden temizlenen plazma volümünü ifade eder.

Kreatinin Klirensi = İdrar Kreatinin X İdrar volümü / Plazma Kreatinin X 1440

Örnek : İdrar Kreatinin 100 mg/dl (normali ortalama 500-2000 mg/gün)
İdrar volümü 1500 ml
Plazma kreatinin 1.2 mg/dl ise
GFR = 86 ml/dk

Genelde kullanılan 24 saatlik kreatinin klirensi yönteminde de idrar toplamada sorunlar ortaya çıkabilir. Az idrar toplanmış olması olduğundan düşük sonuca, daha fazla idrar toplanması da yüksek kreatinin klirensi sonucu elde edilmesine neden olur.

Sağlıklı bir insanda kreatinin yapımı ve atılımı sabit oranlardadır. Beklenenden daha farklı sonuçlar ortaya çıktığında 24 saatlik kreatinin atılım miktarı ile hastanın uygun idrar toplayıp toplamadığı kontrol edilebilir.

 

Numune:

Serum.

 

Referans aralığı:

 

Bunları da Merak Edebilirsiniz;

“Bruselloz Nedir, Peynirle Geçer mi ?”

“Diyabet Belirtileri ve Tedavisi”

“Ceviz Saç Dökülmesinde Faydalı mı ?”

“Sivilce Nasıl Geçer ?”

“Mantar Zehirlenmesi Neden Öldürür ?”

“Fındık Kalbi Korur mu ?”

“Selülit Nedir, Nasıl Geçer ?”

“CA 125 Testi Ne İçin İstenir ?”

“Pankreas Kanseri Nedir ?”

“Kistik Fibrozis ve Ter Testi Nedir ?”

“Karaciğer Yağlanması Neden Olur ?”

“Meme Kanseri Belirtileri Nelerdir ?”

“Akciğer Kanserinde Yaşam Süresi Ne kadardır ?”

“Evde Uyuşturucu Testi Nasıl Yapılır ?”

“Sürekli Yorgunluk Neden Olur ?”

“ALT testi Ne İşe Yarar ?”

“Hacamatın Faydaları ve Zararları Nelerdir ?”

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: