Leishmaniasis (Kala Azar, Şark Çıbanı) Nedir, Etkeni, Tanısı ve Tedavisi

Layşmanyazis veya daha çok kullanılan adlarıyla Kala Azar, Şark Çıbanı dişi tatarcık sineğinin ısırmasıyla bulaşan bir parazitin neden olduğu enfeksiyondur.

Leishmania donovani adlı parazit birçok tropikal ve ılıman ülkelerde bulunur. Salgınlar, savaş veya göç yoluyla ya da etkilenen bölgelerdeki insanlarda yüksek oranlarda hastalık görülürse oluşabilir.

Leishmaniasis türleri nelerdir ?

Leishmaniasis, vücudun en çok etkilenen bölümüne göre klinik sendromlara bölünür.

Visseral leishmaniasis (VL) ‘da, parazit vücudun organlarını etkiler. Çoğu vaka Hindistan, Bangladeş, Nepal, Sudan, Etiyopya ve Brezilya’da görülür.

Kutanöz leishmaniasis (CL) leishmaniasis’in en yaygın şeklidir ve adından da anlaşılacağı üzere cilt, enfeksiyonun baskın yeridir.

Çoğu vaka Afganistan, Cezayir, İran, Suudi Arabistan, Suriye, Brezilya, Kolombiya, Peru veya Bolivya’da görülür.

Mukokutanöz leishmaniasis Bolivya, Brezilya ve Peru’da en yaygındır.

Leishmaniasis’e ne neden olur ? Leishmaniasis nasıl bulaşır ?

Leishmania’nın, L. donovani kompleksi ve L. Mexicana kompleksi dahil olmak üzere insanları etkileyen yaklaşık 21 türü vardır.

Nötrofil içinde L.Donovani paraziti

Yaşam döngüsü nispeten basittir.

Tatarcık bir insanı ısırdığında, mononükleer kan hücreleri tarafından hızla alınacak az sayıda parazit enjekte eder. Bu aşamaya promastigot evre denir.

İnsan mononükleer hücrelerine girdikten sonra, parazit amastigot safhasına girer ve çoğalmaya başlar ve diğer hücreleri ve dokuları enfekte eder.

Tatarcıklar, enfekte insanları ısırarark veya köpek, tilki veya kemirgen gibi enfekte hayvanlardan beslenerek paraziti alırlar.

Daha az yaygın olarak, parazit kan transfüzyonuyla veya kirli iğneleri paylaşan uyuşturucu kullanıcıları aracılığıyla bulaşabilir.

Ayrıca hamile bir anneden fetüsüne bulaşabilir.

Tatarcık sineği

Leishmaniasis için risk faktörleri nelerdir ?

Leishmaniasis için en önemli risk faktörü enfekte olmuş tatarcıklara maruz kalmaktadır.

Sağlıklı insanlarda, leishmaniasis’e karşı immün yanıt derecesi genetik olarak belirlenmiştir. Visseral leishmaniasis’de, zayıf bir immün yanıt, daha ağır hastalığa eşlik eder. Bağışıklık sistemini zayıflatan etkenler yetersiz beslenme ve insan bağışıklık yetersizliği virüsü (HIV) ile enfeksiyonu içerir.

Bununla birlikte, mukokutanöz leishmaniasisde semptomlara kısmen aşırı aktif bir bağışıklık cevabının neden olduğu görülmektedir.

Leishmania vücutta yıllarca sessizce yaşayabilir ve daha sonra kişinin bağışıklık sistemi bastırılırsa çoğalmaya başlar. Bu nedenle, leishmaniasisli bir ülkede doğmuş veya seyahat etmiş insanlar, kemoterapi, steroid kullanımı veya HIV enfeksiyonu gibi durumlarla bağışıklığı bastırılmış olanlar risk altında olurlar.

Leishmaniasis belirtileri ve bulguları nelerdir ?

Visseral leishmaniasis (VL) hafif veya şiddetli olabilir.

Bazı hastalar asemptomatiktir ve parazit taşıdıklarının farkında değillerdir.

Belirtiler, ısırıldıktan birkaç hafta sonra ortaya çıkar. Daha seyrek görülen belirtiler, kişinin bağışıklık sistemi bastırıldığında yıllar sonra ortaya çıkar.

Daha şiddetli hastalığın 5 klasik bulgusu;

Kilo kaybı
Pansitopeni yani eritrosit, lökosit ve trombosit düşüklüğü
Karaciğer ve dalak genişlemesi (hepatosplenomegali)
Ateş (genellikle aralıklıdır)
Kandaki yüksek miktarda immünglobulinler (hipergammaglobulinemi).

Cilt koyulaşabilir ve VL’nin “kala zar” olarak adlandırılmasına yol açabilir, bu da “siyah hastalık” anlamına gelir. Kimi iyileşen bazı insanlar deride kalıcı bir kızarıklık veya pigment değişikliklerine sahip olacaklardır.

Böbrek de etkilenir ve böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Bağırsak ve akciğer de dahil olmak üzere diğer organlar etkilenebilir.

Kutanöz leishmaniasis (CL),  genellikle kenarları kabarık bir sınırla genişleyen ve ülsere olan bir papül oluşturur. Hastalık birkaç hafta içinde belirginleşir. Yalnızca bir lezyon olabilir veya zamanla birden fazla lezyon görünebilir.

Cilt lezyonları çeşitli görünümlerde olur ve sivilce, siğil veya sedef hastalığına benzeyebilir. Büyük pul pul, ülserleşmiş plaklar veya sığ ülserleşmiş nodüller oluşturabilirler.

Lezyonlar bakteriler tarafından sekonder olarak enfekte olmadıkça genellikle ağrılı değildir. Aylarca sonra iyileşirler ve çoğu zaman eski yanıklara benzer yara izleri bırakırlar.

Diffüz kutanöz leishmaniasis olarak bilinen şiddetli vakalarda, nodüler lezyonlar yaygın şekilde ortaya çıkabilir ve yıllarca, hatta yaşam boyu sürebilir.

Mukokutanöz leishmaniasis (ML) burun, ağız ve gırtlağı tutar.

VL ve CL’den daha az yaygındır. Başlangıçta bir nodül görülür.

Daha sonra, burun içindeki nodüller burun deliğinin perforasyonuna ve burun veya dudakların genişlemesine yol açar.

Eğer gırtlakta da varsa, ses de değişir.

Ülserleşmiş lezyonlar, yara izine ve dokuların tahrip edilmesine neden olabilir.

Hastalık ağırlıklı olarak Bolivya, Brezilya ve Peru’da görülür.

Leishmaniasis tanısı nasıl konur ?

Hastalığın yaygın olduğu ülkelerde uyumlu klinik semptom ve bulguları olan hastaların leishmaniasis olduğu varsayılabilir.

Diğer hastalar, parazit tespiti için dokuları mikroskop altında inceleyerek veya antikorları saptamak için bir kan testi ile kesin teşhise ihtiyaç duyarlar.

Montenegro deri testi denilen bir cilt testi vardır, ancak kusurludur ve artık hastalık teşhisi için kullanılmıyor.

Ateş, kilo kaybı, deri lezyonları veya organların genişlemesi gibi birçok belirtinin diğer hastalıklarda da bulunduğunu unutmamak önemlidir. Sıtma, tifo ateşi, toksoplazmoz, Chagas hastalığı, şistozomiyazis, tüberküloz, histoplasmoz, sifiliz ve diğerleri, leishmaniaz semptomlarını taklit edebilir, bu nedenle diğer hastalıkları ekarte etmek için kesin teşhis şarttır.

VL’de, mikroskopik muayene için doku, dalak, karaciğer veya kemik iliğinden elde edilebilir. Kutanöz leishmaniasis veya mukokutanöz hastalıkta, etkilenen bölgede biyopsi veya kazıntılar alınır.

Biyopsilerde bazıları polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemlerini kullanan özel testler kullanılmaktadır. Doku ayrıca, parazitin çoğalmasına ve mikroskop altında daha kolay tespit edilmesine izin veren özel ortamda kültürlenebilir.

Kandaki antikorlar ELISA kullanılarak tespit edilebilir. Antikor testleri VL’de genellikle pozitiftir, ancak CL ve ML’de değişken pozitiftir.

Leishmaniasis tedavisi nasıldır ?

Visseral leishmaniasis, onaylanan tek ilaç olan lipozomal amfoterisin B adı verilen intravenöz bir ilaçla tedavi edilir. Amfoterisin genellikle güvenlidir, ancak böbrek yetmezliği de dahil olmak üzere yan etkilere neden olabilir.

İlacın mevcut olmadığı gelişmekte olan ülkelerde, pentavalent antimoni (SbV) adı verilen eski bir ajan (SbV) intravenöz veya intramüsküler olarak kullanılabilir.

Kutanöz leishmaniasis her zaman tedavi edilmez. Küçük lezyonlara sahip ve iyileşmiş gibi görülen vakalar bazen basitçe izlenir. Daha belirgin hastalık ilaçlarla tedavi edilir, ancak tedavi önerileri, hastalığın nerede bulunduğu ve Leishmania türleri ile değişiklik gösterir.

Leishmaniasis’in prognozu nedir ?

Kutanöz leishmaniasis nadiren ölümcüldür ancak yara izleri skarlara neden olabilir.

Tedavi edilmeyen şiddetli visseral leishmaniaz vakaları hemen hemen her zaman ölümcüldür. Ölüm doğrudan organ yetmezliği ile olabilir. Ayrıca, pnömoni gibi bir ikinci bakteriyel enfeksiyon sonucunda da ortaya çıkabilir.

Leishmaniasis önlenebilir mi ?

Leishmaniasis, tatarcık ısırığını önleyerek önlenebilir.

Koruyucu elbiseler (uzun kollular, uzun pantolon, çorap) ve N, N-diethylmetatoluamide (DEET) içeren böcek kovucular dahil olmak üzere basit böcek önlemleri ısırma riskini azaltır.

 

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: