Prostat Hastalıkları – PSA ve Free PSA Testi Nedir, Ne İşe Yarar ?

PSA, prostat spesifik antijen kelimelerinin baş harflerinden ismini alan ve sadece erkeklerde bulunan prostat bezinden salgılanan bir maddedir.

Günümüzde erkeklerde özellikle 50 yaşından sonra riski çok artan prostat kanseri taramasında adeta çığır açmıştır.

Teste geçmeden önce Prostat ve hastalıklarından kısaca bahsedeli.

Prostat nedir ? Fonksiyonları nelerdir ?

Prostat, erkeklerde semen (meni) içeriğinin bir kısmının üretildiği, idrar kesesinin hemen altına yerleşmiş yaklaşık ceviz büyüklüğünde  bir bezdir.

Prostata bağlı hangi hastalıklar görülmektedir ?

Prostatın yaygın olarak görülen 3 hastalığı vardır: prostat iltihabı (prostatit), iyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi) ve prostat kanseri;

Prostatit, prostat ve çevresindeki dokuların iltihaplı hastalığı olup, sıklıkla genç ve üreme çağındaki erkekleri etkilemektedir. Ateş, halsizlik, idrar yaparken yanma, idrar yapma güçlüğü, acil idrar yapma ihtiyacı, kanlı idrar sorunları en sık semptomlardır.

Benign prostat büyümesi yani BPH, yaşla birlikte büyüyen prostatın etrafını sardığı idrar kanalına baskı yapması sonucu idrarın rahat atılamaması ile karakterize bir durumdur.

Bu durum kendini zayıf idrar akımı, kesik kesik idrar yapma, idrarını tam boşaltamama hissi, sık idrara gitme, gece idrara kalkma, ani sıkışma hissi, idrardan kan gelmesi gibi şikâyetlerle belli etmektedir.

İyi huylu prostat büyümesi 50 yaşından sonra çok sık görülen bir durum olmakla birlikte, ancak vücuda zarar verdiğinde veya belirtilere yol açtığında tedavi gerektirmektedir.

Prostat kanseri, etkilediği yaş grubu itibariyle (50 yaş üzeri erkekler) iyi huylu prostat büyümesi ile birlikte bulunabilen, ancak ondan kaynaklanmayan ayrı bir hastalıktır. İleri evrelere ulaşıncaya kadar da sıklıkla hiçbir semptom ve bulguya yol açmamaktadır.

Bu nedenle 50 yaş üzeri her erkeğin, idrarla ilgili herhangi bir şikâyeti olsun ya da olmasın, yılda en az bir kere üroloji uzmanına prostat kontrolüne gitmesi önerilmektedir.

Prostat kanserinde erken tanı ve farkındalık neden önemlidir ?

Prostat kanseri, erkeklerde en sık izlenen kanser türü olup, tüm kanser vakalarının yaklaşık dörtte birlik kısmını oluşturmaktadır. Ülkemizde de erkeklerde akciğer ve mesane kanseri ile birlikte en sık izlenen kanser türlerinden birini oluşturmaktadır.

Son yapılan çalışmalarda bir erkeğin yaşam boyu prostat kanserine yakalanma riskinin % 15-20 arasında olmasına karşın bu hastalığa bağlı ölüm riskinin % 3 civarında olduğu rapor edilmektedir.

Bu durum prostat kanserinin çok görülen bir kanser olmasına karşın, özellikle erken safhada teşhis edildiğinde ve doğru bir tedavi şeması uygulandığında iyileşme şansının çok yüksek bir hastalık olmasıyla ilişkilidir.

Prostat kanserinin tipik erken belirtileri yoktur ve kendini ancak ilerlemiş dönemde ortaya çıkan şikâyetlerle belli etmektedir.

Bu aşamada ise kişinin bu hastalıktan kurtulma olanağı mümkün olmayabilmektedir. Bu nedenle hastalığın henüz prostat içinde sınırlı iken, yani hiçbir klinik bulgu vermediği erken dönemde tespit edilmesi oldukça önemlidir.

Hiçbir şikâyeti olmasa bile erkeklerin 50 yaşından sonra yılda bir kez prostat muayenesi için üroloji uzmanına başvurmasını sağlamak ancak bu hastalığa farkındalık oluşturmakla mümkün olacaktır.

Prostat kanserinde risk faktörleri nelerdir ?

Birçok kanser tipinde olduğu gibi bu hastalıktan da sorumlu tek bir ajan veya süreç tanımlanmamıştır. Bununla birlikte prostat kanseri için kesin olarak ortaya konulmuş üç tane risk faktörü mevcuttur.

Bunlar; yaş, etnik orjin ve genetiktir.

Yaş arttıkça prostat kanseri görülme sıklığı artmaktadır. Etnik orjin olarak en sık Amerika’da yaşayan siyah ırkta, en düşük olarak ise Doğu Asya’da rastlanmaktadır.

Ancak Doğu Asya kökenli bir kişi Amerika’ya göç ettiğinde yine prostat kanseri riskinin arttığı gösterilmiştir. Bu durum etnik köken dışında çevresel faktörlerinde (bol yağlı ve düşük fibrinli beslenme) prostat kanseri gelişiminde risk faktörü oluşturduğunu düşündürmektedir.

Prostat kanseri tanısı nasıl konur ?

Prostattan salgılanan ve kana belli oranda geçen PSA dediğimiz bir proteinin kandaki düzeyinin ölçümü ile prostatın makattan parmakla muayenesi tanıda ilk basamağı oluşturan yöntemlerdir.

PSA düzeyinin yüksek olması mutlak kanser olduğu anlamına gelmezken, düşük olması ise kanser olmadığı anlamına gelmemektedir.

Ancak bu iki muayene metodunda prostat kanseri şüphesi uyandıracak bulgular tespit edilirse kesin tanı konulması amacıyla prostat biyopsisi ile doku örneklemesi yapılması gerekmektedir.

PSA yüksekliği çok spesifiktir yani sadece prostat bezi hastalıklarında artar.

Örneğin yaşlılıkla beraber sık görülen BPH yani benign prostat hipertrofisinde 10 hatta 15 ng/ml’ye varan PSA artışları olabilir.

Prostat bezinin akut hastalıklarında da PSA yükselebilirse de rutinde; PSA değerlerinin 4 ng/ml’yi geçmesi araştırma yapmayı gerektirir ve 10 ng/ml üstü değerler ise prostat kanserini düşündürür.

Bu durumda serbest PSA’nın totale oranına bakılır. Ayrıca doktor gerekirse biyopsi isteyecektir.

Serbest  PSA, PSA’nin  kan  dolaşımında  serbestçe dolaşan formudur.

Normalde PSA’nın  az  bir  kısmı Free PSA’dır.

Serbest PSA’nin  ölçülmesi Serbest  /Total  PSA  oranının  hesaplanmasını  sağlar.

Bu oranda olayın kanser mi yoksa iyi huylu mu olduğunu anlamaya yardım eder.

Serbest PSA düzeyinin BPH’li hastalarda daha yüksek olduğu saptanmıştır.

Genellikle prostat kanseri varsa sPSA/tPSA oranı % 15’den azdır.

Eğer Free PSA/Total PSA’ya oranı % 20’nin altındaysa ve Total PSA düzeyi de 4-10 ng/ml arasındaysa, prostat kanseri olması güçlü olasılıktır.

Serbest PSA serum düzeyleri mesane kateterizasyonu, rektal muayene, prostat biyopsisi, prostat  hipertrofisi, üriner retansiyon, akut prostatit, prostat infarkti gibi  kanser dışı durmlarda da artabilir.

Bir de taramada PSA velositesi yani artış hızınıda kullanırız.

Burada genel olarak yıllık % 20 veya 0.75 ng/ml üstü artışlar yine prostat kanseri açısından araştırma gerektirir.

 

Bunları da Merak Edebilirsiniz;

“Ağır Metal Zehirlenmeleri Belirtileri Nedir ?”

“Kalp Krizi (Miyokard İnfarktüsü) Nedir ?”

“Bruselloz Nedir, Peynirle Geçer mi ?”

“Diyabet Belirtileri ve Tedavisi”

“Ceviz Saç Dökülmesinde Faydalı mı ?”

“Sivilce Nasıl Geçer ?”

“Mantar Zehirlenmesi Neden Öldürür ?”

“Fındık Kalbi Korur mu ?”

“Selülit Nedir, Nasıl Geçer ?”

“CA 125 Testi Ne İçin İstenir ?”

“Pankreas Kanseri Nedir ?”

“Kistik Fibrozis ve Ter Testi Nedir ?”

“Karaciğer Yağlanması Neden Olur ?”

“Meme Kanseri Belirtileri Nelerdir ?”

“Akciğer Kanserinde Yaşam Süresi Ne kadardır ?”

“Evde Uyuşturucu Testi Nasıl Yapılır ?”

“Sürekli Yorgunluk Neden Olur ?”

“ALT testi Ne İşe Yarar ?”

“Hacamatın Faydaları ve Zararları Nelerdir ?”

 

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: