Retikülosit Sayımı ve Anemi

Retikülosit Sayımı özellikle akut kan kayıplarından sonra veya hemolitik anemilerde kemik iliğindeki eritrosit üretim aktivitesi hakkında bilgi sahibi olunması amacıyla kullanılır.

Retikülositler olgunlaşmalarını henüz tamamlamamış eritrositlerdir. Çekirdekleri yoktur. Ancak sitoplazmaları ribozom kökenli RNA artıkları içermeyi sürdürür. Retikülositler kemik iliğinde oluşur. 3-3.5 gün ilikte olgunlaştıktan sonra çevre kanına geçerler. Dolaşımda tam olgun eritrosit halini almaları 1 gün sürer.

Normalde çevre kanında dolaşan eritrositlerin kabaca % 1’i (% 0.5-2.0) retikülosit evresindedir. Bu hücrelerin “retikülosit” olarak adlandırılma nedeni, yeni metilen mavisi ya da parlak krezil mavisi gibi boyalarla, yayma tespit edilmeden boyandıklarında (supravital boyama) içlerinde ince iplikçik ve granüllerden oluşan ağsı (retiküler) bir örgünün görülmesidir.

May-Grünwald-Giemsa ile boyanmış yaymalarda, normal eritrositlerden biraz daha büyük olan retikülositler, eritrositler gibi tam pembe değil, biraz daha mavimsi boyanırlar (polikromazi).

HemaDiff (Yeni Metilen Mavisi )

• Yeni metilen mavisi ve Brillant cresil blue supravital boyalardır.
• RNA ya bağlanırlar ve gözle görünür mavi-koyu flamanlar oluşur (retikulum)
• EDTA veya Heparinli tam kandan çalışılabilir.
• Kapiler tüp hemen heparinize tüpe alınır ve boyayla karıştırılırsa oda olur.
• Kan hemen boyanmalıdır. Boyandıktan sonra uzun süre saklanabilir.

İşlem:

• 4 damla boya ve 4 damla kan küçük bir tüpte iyice karıştırılır.
• 15 dk oda ısısında bekletilir.
• Tekrar karıştırılır ve lamlara birkaç ayrı damlayla smear yapılır.
• Havada kurutulur.
• Wright boyama yapılır. ŞART DEĞİL (1 dk wright boyası, üstüne distile su damlatılıp 3 dk beklet, suyla yıka ,kurula)
• En az 1000 eritrosit sayılmalıdır

ANEMİLERDE RETİKÜLOSİT SAYIMININ ÖNEMİ

Retikülosit sayısı, kemik iliğinin anemiye yanıtını, bir diğer deyişle ilikteki eritropoetik aktiviteyi gösterir. Orta derecede anemi durumlarında (Hgb <10 g/dL), ilik normal ise, eritropoetin hormonunun etkisiyle, 10 gün içinde eritrosit yapımının 2-3 kat artması beklenir. Akut kan kaybı ya da hemolizden sonra bu yanıtı retikülosit yüzdesinin artması şeklinde görürüz (retikülositoz).

Oysa; örneğin demir, B12 vitamini ya da folat eksikliği sonucu oluşan yapım bozukluğuna bağlı anemilerde bu yanıtı alamayız. Retikülosit sayısı ya normal ya da normalin altındadır (retikülositopeni). Yanıtın alınabilmesi için uygun anti-anemik tedavinin uygulanması gerekir. Tedavinin 5-7.nci günlerinde retikülosit sayısı birden fırlar (retikülosit krizi).

Eritropoez üzerindeki inhibisyonun ortadan kalktığı durumlarda da retikülosit sayısı artar. İlaçlara bağlı (örn. hidantoin bileşikleri) salt kırmızı dizi aplazilerinde (pure red cell aplasia) sorumlu ilaç kesildikten sonra % 30-40’lara varan korkunç bir retikülosit krizi gelişir. Buna çevre kanında eritroblastoz eşlik eder.

 

RETİKÜLOSİT SAYISI NASIL BELİRTİLMELİDİR ?

Retikülositleri saydıktan sonra, sonucu, bir düzeltme yapmadan, eritrositlerin yüzdesi olarak bildirmek yanlıştır. Örneğin % 1 retikülosit oranı 4 milyon eritrosit sayılı bir hasta için normal, 2 milyon eritrosit sayılı bir hasta içinse düşüktür. Bu nedenle retikülosit yüzdesi hematokrit değerine ya da eritrosit sayısına göre düzeltilmelidir.

Sayım sonucu elde edilen retikülosit yüzdesi hastanın hematokrit değerine göre aşağıdaki formülle düzeltilir.

Normal hematokrit % 45 kabul edilir.

Düzeltilmiş retikülosit yüzdesi = Hastanın retikülosit yüzdesi x Hasta HCT ÷ Normal HCT (45)

Mutlak retikülosit sayısı : Sayım sonucu bulunan retikülosit yüzdesi hastanın eritrosit sayısı ile oranlanır. Mutlak retikülosit sayısı µL’deki retikülosit sayısını gösterir. Normalde mutlak retikülosit sayısı 24.000-84.000 /µL arasındadır.

Bazı anemilerde retikülosit sayısının ikinci bir kez düzeltilmesi gerekebilir. Retikülositoz durumlarında, bir diğer deyişle, boyanmış yaymalarda polikromazinin saptandığı durumlarda retikülosit yapım indeksi hesaplanmalıdır.

Retikülosit yapım indeksi (RYD,Reticulocyte production index) :

Retikülositlerin ilikte yaklaşık 3-3.5 gün kaldıktan sonra çevre kanına geçtiklerini ve periferde eritrosit olmadan önce 1 gün daha dolaştıklarını yukarda belirtmiştik. Retikülositlerin çevre kanına 3-3.5 günü doldurmadan erken geçtiği, dolayısıyla çevre kanında yaşamlarını 1 günden fazla sürdürdükleri anemilerde, ilikte yapımın gerçekten artmış olup olmadığını, ya da artmış ise ne derece artmış olduğunu saptamak için bu ikinci düzeltme yapılmalıdır.

Anglosakson literatüründe, ilikten erken ayrılıp çevre kanında daha uzun süre kalan retikülositlere “shift retikülositleri” denir. Normal çalışan bir ilikte, retikülositlerin çevre kanına erken çıkması artmış eritropoetin uyarısına uygun bir yanıttır. Örneğin kronik hemolitik anemilerde ilik eritrosit yapımını 6, hatta 7 kata kadar artırabilir. Ancak, bazen çevreye erken çıkışta, ilik yapısındaki bütünlüğü bozan, miyelofibroz, tümör enfiltrasyonu, granülomlar gibi patolojiler sorumludur (miyeloftizik anemiler).

RYD, hastanın düzeltilmiş retikülosit yüzdesi, hastanın anemisinin ağırlık derecesine (hematokritine) göre belirlenen bir düzeltme faktörüne bölünerek bulunur. Düzeltme faktörü = çevre kanında retikülosit olgunlaşma süresi (gün).

Aşağıdaki tabloda hematokrit değerlerine göre düzeltme faktörleri gösterilmiştir. Normalde RYD 1.0 ile 2.0 arasında olmalıdır. Değerin “yüzde (%)” gibi bir birimi yoktur.

RYD > 2.0 : İlikte eritrosit yapımının arttığını gösterir. Örneğin: hemoliz, akut kan kaybı.
RYD < 1.0 : İlikte eritrosit yapımının azaldığını gösterir. Örneğin demir eksikliği anemisi, aplastik anemi.

HEMATOKRİT (%)         DÜZELTME FAKTÖRÜ (gün)
45                                           1.0
35                                           1.5
25                                           2.0
15                                            2.5

Önemli not: Çevre kanı yaymalarında polikromazinin görülmediği durumlarda RYD’nin hesaplanması gerekmez.

Bir örnek vermek gerekirse; retikülosit yüzdesi 5, hematokrit % 25 Düzeltilmiş retikülosit yüzdesi: 5 x 25 ÷ 45 = 2.8

Retikülosit yapım indeksi: 2.8 ÷ 2 = 1.4

Sonuç: Dlikte yapım normal.

 

Numune:

EDTA’lı tam kan (mor kapaklı tüp).

Referans aralığı:

% 0.50 – 2.50

Bir Cevap Yazın

error: Oops. iceriklerimiz okuman icindir, kopyalaman icin degil !
%d blogcu bunu beğendi: